Blok I · Hoe geld werkt · Module 26 # De bank en financiële producten — rekeningen, deposito's, depositogarantie ## De ingang van de module **Eén zin:** een bank is een plek die je geld bewaart en het voor je verplaatst — en jij bepaalt welke diensten je nodig hebt, wat ze kosten en hoe ver ze beschermd zijn. **Hoofdstukken:** 1. Wat een bank doet en waarmee we haar vergelijken 2. Soorten rekeningen en wat ze kosten 3. De basisbetaalrekening — het recht van iedereen 4. Deposito's: hoe de rente wordt berekend 5. Depositogarantie: hoe ver de bescherming reikt 6. Hoe je de kostendocumenten leest 7. Overstappen en vergelijken 8. Klachten en de vergunning controleren → Het ijzeren principe van de module --- ## Voor de allerkleinsten · 6–7 jaar 🐣 **De allerkleinsten:** Een bank is als een grote kluis met heel veel laadjes. Iedereen heeft een eigen laatje voor zijn geld. De bank schrijft in een schrift op hoeveel iedereen heeft. Ze bewaart het geld veilig en stuurt het waarheen jij zegt. **Speel samen (5 minuten):** Maak een "bank" van een schoenendoos met een paar vakjes, één voor ieder gezinslid. Het kind is de bankier: het neemt knopen aan, schrijft ze op in een schrift en geeft ze terug als jij erom vraagt. Vergelijk aan het eind het schrift met de doos. **Een vraag voor vanavond:** "Als je een eigen bank had, hoe zou je dan op het geld van de mensen passen?" **Een spel uit de catalogus:** LV-09 "De bank bewaart en voegt een klein beetje toe" — https://pecuvo.eu/igri/katalog/#lv-09 (in het Bulgaars) --- ## Hoofdstuk 1 · Wat een bank doet en waarmee we haar vergelijken **Niveau:** B · G **Competenties (EU/OESO-INFE 2022):** 406 · 407 · 409 · 476 · 477 · 494 · 495 👧 **Kind** Een bank is als een grote kluis met veel genummerde laadjes. Het geld van elke persoon zit in zijn eigen laatje en wordt in een schrift opgeschreven. De bank bewaart het veilig en verplaatst het als jij of een ouder dat zegt — bijvoorbeeld naar een winkel of naar een andere bank. Niet elke plek die "geld bewaart" is een bank. Daarom vragen we: heeft ze toestemming? 🧑 **Tiener** Een bank doet twee dingen: ze **neemt geld aan** (van veel mensen) en ze **leent geld uit** (aan andere mensen en bedrijven). Het verschil tussen de rente die ze betaalt en de rente die ze rekent, is een deel van haar inkomsten. Ze biedt je ook diensten aan: een rekening, een pas, overschrijvingen, internetbankieren. In de EU heeft het woord "bank" een precieze juridische betekenis. De wettelijke term is **kredietinstelling**: "een onderneming waarvan de werkzaamheden bestaan in het van het publiek in ontvangst nemen van deposito's of andere terugbetaalbare gelden en het voor eigen rekening verlenen van kredieten" (**Verordening (EU) nr. 575/2013, artikel 4, lid 1, punt 1**) ✔ (officiële tekst, publications.europa.eu, CELEX 32013R0575). > **Voorbeeld: Bulgarije** — De Wet op de kredietinstellingen, artikel 2, lid 1, punt 1, omschrijft een bank als een rechtspersoon die "openbaar deposito's of andere terugbetaalbare gelden aantrekt en voor eigen rekening en op eigen risico kredieten of andere financiering verleent" (tekst zoals gewijzigd tot Staatsblad nr. 71 van 2026) ✔. 🧔 **Volwassene** De wet beperkt wie deposito's van het grote publiek mag aantrekken. **Richtlijn 2013/36/EU (CRD), artikel 9, lid 1:** de lidstaten "verbieden personen of ondernemingen die geen kredietinstelling zijn, om de werkzaamheden van het van het publiek in ontvangst nemen van deposito's of andere terugbetaalbare gelden uit te oefenen"; **artikel 8, lid 1:** kredietinstellingen moeten een vergunning verkrijgen voordat ze beginnen ✔ (officiële tekst, CELEX 32013L0036). Een bank met een vergunning in de ene EU-lidstaat mag diensten verlenen in een andere, rechtstreeks of via een bijkantoor. Andere marktpartijen hebben een andere rol: - **Financiële instelling** — bijvoorbeeld een bedrijf dat geld uitleent **dat niet is verkregen door deposito's van het publiek aan te trekken** ✔. Het is geen bank en neemt onder deze regeling geen deposito's aan. - **Betalingsinstelling en instelling voor elektronisch geld** zijn aparte categorieën ✔. Gelden die een betalingsinstelling van gebruikers ontvangt, "vormen geen deposito" (**PSD2, artikel 18**) en moeten worden veiliggesteld (**PSD2, artikel 10**); gelden die een instelling voor elektronisch geld ontvangt, worden onverwijld omgewisseld tegen elektronisch geld en zijn evenmin een deposito (**Richtlijn 2009/110/EG, artikel 6**) ✔ (officiële teksten, CELEX 32015L2366 en 32009L0110). Depositogarantiestelsels dekken deposito's bij kredietinstellingen; ze garanderen deze gelden dus niet als deposito's. De precieze voorwaarden van hun bescherming staan in het contract. - **Onderlinge hulpfondsen** die alleen aan hun eigen leden lenen, met geld dat die leden zelf hebben ingelegd, kunnen buiten het bankrecht vallen ✔. - Financiële producten kunnen ook worden aangeboden via **niet-financiële organisaties** (een werkgever, een winkel, een club). Het EU/OESO-INFE-kader (competenties 494–496) wijst erop dat zulke aanbiedingen eigen risico's hebben en dat je een weloverwogen keuze moet maken. > **Voorbeeld: Bulgarije** — Alleen de volgende partijen mogen openbaar deposito's aantrekken: (1) een persoon met een banklicentie; (2) een bank uit een niet-EU-land die van de Bulgaarse nationale bank (BNB) een vergunning heeft om via een bijkantoor in Bulgarije te werken; (3) een bank met toestemming van de bevoegde autoriteiten van een andere lidstaat die in Bulgarije rechtstreeks of via een bijkantoor diensten verleent (Wet op de kredietinstellingen, artikel 2, lid 5) ✔. Voor bankwerkzaamheden is een vergunning vereist (artikel 13, lid 1) ✔. Financiële instellingen — artikel 3; betalings- en e-geldinstellingen — artikel 3, lid 2; onderlinge hulpfondsen van leden — artikel 4, lid 1, punt 3, waarop de wet niet van toepassing is ✔. Volgens de Wet op betaaldiensten en betalingssystemen zijn gelden die een betalingsinstelling ontvangt geen deposito (artikel 22, lid 3), worden ze op een aparte veiligstellingsrekening bewaard en maken ze geen deel uit van de faillissementsboedel (artikel 23, leden 1–3); gelden die een e-geldinstelling ontvangt, zijn geen deposito en worden direct omgewisseld tegen e-geld (artikel 40, lid 2) ✔ (geconsolideerde tekst op kik-info). De Wet op de garantie van bankdeposito's is van toepassing op banken met een vergunning om deposito's aan te trekken en op hun bijkantoren (artikel 1, lid 2) ✔ (lex.bg, geopend op 21.10.2026). > > **Controleer in jouw land** — Wie geeft banken een vergunning en houdt toezicht? Meestal de centrale bank of de nationale financiële toezichthouder; voor de grootste banken in het eurogebied de Europese Centrale Bank. Zoek het openbare register van kredietinstellingen en bijkantoren met een vergunning, en de aparte registers van betalings- en e-geldinstellingen. Wat je vraagt als iets wordt gepresenteerd als "net een bank": 1. Wie is de rechtspersoon en waar is die geregistreerd? 2. Heeft hij een vergunning, en van welke autoriteit? 3. Is het deposito gegarandeerd, en door welk stelsel? **Mythe → waarheid** - Mythe: "Alles wat geld bewaart en rente betaalt, is een bank." - Waarheid: alleen kredietinstellingen met een vergunning (en hun bijkantoren) mogen deposito's van het grote publiek aannemen. Andere diensten kunnen legaal zijn, maar ze zijn van een andere soort en hun bescherming is anders. **Wie profiteert?** De bank — van het verschil tussen de rente op deposito's en op leningen, en van kosten. Jij — als je weet met wie je te maken hebt en waarvoor je betaalt. **→ Lees verder bij de bron** - EU — Verordening (EU) nr. 575/2013, artikel 4, lid 1, punt 1 (definitie van kredietinstelling): https://publications.europa.eu/resource/celex/32013R0575 ✔ - EU — Richtlijn 2013/36/EU, artikelen 8–9 (vergunning; verbod voor anderen om deposito's aan te nemen): https://publications.europa.eu/resource/celex/32013L0036 ✔ - Voorbeeld: Bulgarije — BNB, Wet op de kredietinstellingen (volledige tekst, in het Bulgaars): https://www.bnb.bg/bnbweb/groups/public/documents/bnb_law/laws_creditinstitutions_bg.pdf ✔ - Voorbeeld: Bulgarije — BNB, registers van kredietinstellingen: https://www.bnb.bg/BankSupervision/BSCreditInstitution/BSCIRegisters/index.htm ✔ (geopend op 19.10.2026: register van banken met een vergunning en van bijkantoren van buitenlandse banken; lijst van kredietinstellingen uit de EER die vrij diensten verlenen) --- ## Hoofdstuk 2 · Soorten rekeningen en wat ze kosten **Niveau:** B · G **Competenties (EU/OESO-INFE 2022):** 72 · 73 · 80 · 83 · 477 · 483 👧 **Kind** Er is een rekening voor het dagelijkse uitgeven (zoals de zak van je kleren), een rekening om te sparen (zoals een spaarvarken) en een rekening die een ouder voor jou opent. Elke rekening heeft een andere taak. 🧑 **Tiener** De meest voorkomende rekeningen: - **Betaalrekening (rekening-courant)** — voor dagelijkse betalingen, overschrijvingen en opnames. Meestal hoort er een betaalpas bij. - **Spaarrekening** — voor geld dat je niet meteen nodig hebt. De opnamevoorwaarden en de rente hangen af van het contract. - **Een kinderrekening, of een rekening voor een kind** — wie haar opent en vanaf welke leeftijd het kind een eigen pas kan gebruiken, hangt af van de leeftijd van het kind en van de voorwaarden van de bank; vraag het samen met een ouder. - **Gezamenlijke rekening** — van twee of meer mensen. De regels voor het gebruik staan in het contract (of ieder alleen mag handelen of dat het samen moet). Een betalingsrekening is een rekening waarmee je minstens geld kunt storten, contant geld kunt opnemen en betalingen kunt doen en ontvangen, ook overschrijvingen, naar en van andere mensen. > **Voorbeeld: Bulgarije** — De Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikel 101, lid 1, beschrijft de betalingsrekening in deze termen (vrij weergegeven) ✔. 🧔 **Volwassene** Elke rekening heeft kosten. Vraag en vergelijk: 1. **Beheerkosten** — per maand/per jaar. 2. **Kosten van de pas** — voor uitgifte en voor vernieuwing. 3. **Opnames** — bij een geldautomaat van je eigen bank, van een andere bank, aan het loket. 4. **Overschrijvingen** — binnen de bank, naar een andere bank, online of aan het loket; directe overschrijvingen. 5. **Pakketten** — soms wordt de rekening samen met andere diensten in een pakket aangeboden. Dan verplicht **Richtlijn 2014/92/EU, artikel 8** de aanbieder je te vertellen of de betalingsrekening **apart** kan worden afgenomen en, zo ja, aparte informatie te geven over de kosten en vergoedingen van elk product in het pakket ✔ (officiële tekst, CELEX 32014L0092). 6. **Minimumsaldo, boetes, kosten bij opheffing.** Kleine bedragen tellen op. Het jaarbedrag is het getal dat telt. > **Voorbeeld: Bulgarije** — De Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikel 110, zet de regel over pakketten om: de aanbieder moet je informeren dat de rekening apart kan worden geopend en aangehouden, en voor elk onderdeel afzonderlijk de kosten vermelden ✔ (geconsolideerde tekst op kik-info, gelezen op 19.10.2026). > > **Controleer in jouw land** — De regel over rekeningen in een pakket is in de hele EU hetzelfde; hij staat in je nationale wet over betaaldiensten of betalingsrekeningen. Vraag je bank om haar tarievenlijst (de prijslijst) en om het kostenoverzicht (hoofdstuk 6). > > **Voorbeeld (verzonnen).** Een rekening met € 2 beheerkosten per maand en € 0,30 per overschrijving naar een andere bank. Bij 6 overschrijvingen per maand: 2 + 6 × 0,30 = € 3,80 per maand, € 45,60 per jaar. Een andere rekening met € 4 kosten en gratis overschrijvingen kost € 48 per jaar. Lagere maandkosten betekenen niet per se een lagere jaarprijs — het hangt ervan af hoeveel overschrijvingen je doet. **Mythe → waarheid** - Mythe: "De rekening is gratis, dus ze kost niets." - Waarheid: vaak is alleen het openen gratis. De beheerkosten en de kosten voor de pas, opnames en overschrijvingen staan in het tarief. Lees het voordat je tekent. **Wie profiteert?** De bank — van kosten, vooral de kleine die niemand opmerkt. Jij — als je de kosten over een jaar optelt. **→ Lees verder bij de bron** - EU — Richtlijn 2014/92/EU, artikel 8 (rekeningen in een pakket): https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0092 ✔ - Voorbeeld: Bulgarije — Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, hoofdstuk over betalingsrekeningen (in het Bulgaars): https://kik-info.com/normativna-baza/zakoni/zpups/ ✔ (geconsolideerde tekst van een commerciële uitgever, gelezen op 19.10.2026; het officiële Staatsblad is niet geopend) - Voorbeeld: Bulgarije — BNB, informatie voor gebruikers van financiële en betaaldiensten (in het Bulgaars): https://www.bnb.bg/bnbweb/groups/public/documents/bnb_download/bs_cust_info_pdf_bg.pdf ✔ (handboek van juni 2024, gelezen op 21.10.2026; de bedragen erin staan nog in leva — bijv. de garantie wordt genoemd als BGN 196.000) --- ## Hoofdstuk 3 · De basisbetaalrekening — het recht van iedereen **Niveau:** B · G · V **Competenties (EU/OESO-INFE 2022):** 76 · 77 · 78 · 79 · 82 · 83 · 86 👧 **Kind** Iedereen heeft een plek nodig waar hij geld kan ontvangen en rekeningen kan betalen. Er is een speciale rekening met de allerbelangrijkste dingen, en banken moeten die aanbieden. 🧑 **Tiener** In de EU heeft iedereen die legaal in de Unie woont, recht op een **betaalrekening met basisfuncties**, ongeacht de woonplaats of de financiële situatie (EU/OESO-INFE-kader, competentie 76). De basis is **Richtlijn 2014/92/EU** (over de vergelijkbaarheid van kosten die aan betaalrekeningen zijn verbonden, het overstappen naar een andere betaalrekening en de toegang tot betaalrekeningen met basisfuncties). De lidstaten moeten daarmee zorgen dat kredietinstellingen betaalrekeningen met basisfuncties aanbieden (artikel 16, lid 1) ✔ (https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0092). 🧔 **Volwassene** De belangrijkste regels van de richtlijn ✔ (officiële tekst, CELEX 32014L0092): - **Wat erbij hoort (artikel 17, lid 1):** de rekening openen, gebruiken en opheffen; geld storten; contant geld opnemen binnen de Unie aan het loket of bij geldautomaten; en, binnen de Unie, domiciliëringen, betalingen met een pas (ook online) en overschrijvingen (ook doorlopende opdrachten) bij terminals, loketten en online. - **Wie recht heeft (artikel 16, lid 2):** consumenten die legaal in de Unie verblijven, "ook consumenten zonder vaste woon- of verblijfplaats en asielzoekers, en consumenten die geen verblijfsvergunning hebben gekregen maar wier verwijdering om juridische of feitelijke redenen onmogelijk is". - **Termijn (artikel 16, lid 3):** de bank opent de rekening of weigert "onverwijld en uiterlijk 10 werkdagen na ontvangst van een volledige aanvraag". - **Weigering (artikel 16, leden 4–7):** weigeren is verplicht als het openen van de rekening in strijd zou zijn met de regels tegen witwassen en terrorismefinanciering; het kan zijn toegestaan als de consument in hetzelfde land al een rekening heeft met dezelfde diensten. De bank informeert je schriftelijk en kosteloos over de weigering en de specifieke reden, en vertelt je hoe je een klacht indient en tot welke instanties je je kunt wenden. - **Prijs (artikel 18, lid 1):** de diensten worden aangeboden "kosteloos of tegen een redelijke vergoeding". - **Geen verplichte extra's:** toegang mag niet afhankelijk worden gemaakt van de aankoop van andere diensten. > **Voorbeeld: Bulgarije** — De Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikelen 117–120a, zet de richtlijn om ✔: - **Wat erbij hoort (artikel 118, lid 1):** de basisrekening biedt, in euro binnen het land: openen, gebruiken en opheffen; storten; contant opnemen aan het loket of bij een geldautomaat; domiciliëringen; betalingen met een pas, ook online; overschrijvingen, ook doorlopende opdrachten, bij geldautomaten, POS-terminals, het loket en via internetbankieren ✔ (tekst zoals gewijzigd bij Staatsblad nr. 64 van 2025, van kracht vanaf 01.01.2026). - **Onbeperkt aantal verrichtingen** voor deze diensten (artikel 118, lid 3) ✔. - **Extra diensten afnemen is niet vereist** (artikel 118, lid 5); toegang is niet gekoppeld aan de aankoop van extra diensten of aandelen van de bank, tenzij dat voor alle klanten geldt (artikel 119, lid 7) ✔. - **Wie recht heeft (artikel 119, lid 2)** — dezelfde groepen als in de richtlijn ✔. - **Termijn (artikel 119, lid 3):** "uiterlijk 10 dagen na ontvangst van alle benodigde documenten" ✔ (in de richtlijn — 10 werkdagen, artikel 16, lid 3) ✔. - **Weigering (artikel 119, leden 4–6):** verplicht volgens de regels tegen witwassen; mogelijk als de consument al een basisrekening heeft of meer dan één rekening met alle diensten van artikel 118, lid 1. De bank informeert je schriftelijk en kosteloos, met de reden, hoe je een klacht indient en dat je je tot de BNB en tot de Verzoeningscommissie voor betalingsgeschillen kunt wenden ✔. - **Prijs (artikel 120):** "kosteloos of tegen redelijke vergoedingen"; redelijke vergoedingen houden rekening met het inkomensniveau in Bulgarije en liggen lager dan de gemiddelde kosten voor dezelfde diensten op andere rekeningen; de BNB publiceert de gemiddelde kosten één keer per jaar (artikel 120, leden 5–6) ✔. - **Loon, pensioen, uitkeringen, subsidies (artikel 120a):** als zulke gelden op de rekening worden gestort en daar blijven, worden geen vaste beheerkosten gerekend, en zijn **maximaal drie overschrijvingen en maximaal tien contante opnames** per maand bij de geldautomaten of POS-terminals van de bank die de rekening beheert gratis; dit geldt niet voor opnames bij geldautomaten/POS van andere aanbieders of aan het loket van de bank (leden 1 en 2). De consument verklaart welk soort gelden hij ontvangt en past dit aan als het verandert (lid 3) ✔ (zoals gewijzigd bij Staatsblad nr. 64 van 2025, van kracht vanaf 07.10.2025). - Informatie over kosten is ook beschikbaar voor mensen die nog geen klant zijn (artikel 105, lid 1) ✔. > > **Controleer in jouw land** — Vraag elke bank naar haar "betaalrekening met basisfuncties" (de naam kan iets afwijken). Je nationale wet over betaalrekeningen bepaalt wat een "redelijke vergoeding" is en of er extra gratis verrichtingen zijn voor mensen die loon, pensioen of uitkeringen ontvangen. De centrale bank of de consumentenautoriteit legt de regels meestal uit op haar website; een neutraal startpunt is het portaal *Uw Europa* van de Europese Commissie. **Mythe → waarheid** - Mythe: "Als ik geen vast adres heb, of een kredietgeschiedenis, opent geen enkele bank een rekening voor mij." - Waarheid: voor een basisbetaalrekening staat de wet geen discriminatie toe op grond van nationaliteit of woonplaats en somt ze de exacte gronden voor weigering op (Richtlijn 2014/92/EU, artikelen 15–16; in Bulgarije, Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikelen 117, lid 1, en 119) ✔. Als je wordt geweigerd, heb je recht op een schriftelijke uitleg en om een klacht in te dienen. **Wie profiteert?** Iedereen die de eenvoudigste dienst wil — loon of pensioen ontvangen en rekeningen betalen — zonder onnodige pakketten. De bank profiteert als je extra producten afneemt; de wet zegt echter dat ze geen voorwaarde zijn. **→ Lees verder bij de bron** - Richtlijn 2014/92/EU — EUR-Lex (ELI): http://data.europa.eu/eli/dir/2014/92/oj ✔ (de tekst is geopend op het officiële adres https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0092; het ELI-adres geeft zonder JavaScript geen tekst). - Voorbeeld: Bulgarije — Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikelen 117–120a, zoals gewijzigd bij Staatsblad nr. 64 van 05.08.2025 (in het Bulgaars): https://dv.parliament.bg/DVWeb/showMaterialDV.jsp?idMat=236379 ✔ (de wijzigingswet; de volledige geconsolideerde tekst staat op kik-info, hierboven). --- ## Hoofdstuk 4 · Deposito's: hoe de rente wordt berekend **Niveau:** G · V **Competenties (EU/OESO-INFE 2022):** 159 · 160 · 161 · 163 · 164 · 167 · 171 👧 **Kind** Als je je geld een tijdje in de bank laat, betaalt de bank je een klein "dankjewel" — rente. Hoe langer het geld blijft en hoe hoger de rente, hoe meer het groeit. Maar ondertussen is het geld niet voor speelgoed. 🧑 **Tiener** Een **deposito** is een bedrag dat je voor een afgesproken termijn of onder afgesproken opnamevoorwaarden bij een bank laat staan. - **Direct opneembaar deposito** — je kunt op elk moment opnemen. De rente is meestal lager. - **Termijndeposito** — het geld is voor de looptijd "vastgezet". Als je het eerder opneemt, staat in het contract wat er met de rente gebeurt en of er kosten zijn. De bank moet je de voorwaarden vooraf vertellen, en ze moeten voor alle klanten in dezelfde situatie gelijk zijn. > **Voorbeeld: Bulgarije** — Een bank mag deposito's alleen aannemen onder **gepubliceerde voorwaarden die voor alle klanten gelijk zijn** (Wet op de kredietinstellingen, artikel 57, lid 1) ✔. 🧔 **Volwassene** **Wat de voorwaarden moeten bevatten.** Voordat je stort, moet de bank je het rentepercentage vertellen en hoe het wordt berekend, wanneer rente wordt uitbetaald, of de rente vast of variabel is, het minimumbedrag, de opzegtermijn en wat er gebeurt als je eerder opneemt, en welk depositogarantiestelsel het deposito dekt (voor het stelsel: Richtlijn 2014/49/EU, artikel 16) ✔. > **Voorbeeld: Bulgarije** — De Wet op de kredietinstellingen, artikel 57, lid 2, zegt dat de voorwaarden moeten bevatten: (1) de rentepercentages en de berekeningswijze; (2) de periodes van rente-uitbetaling en of het percentage variabel is en onder welke voorwaarden; (3) het minimumbedrag dat als deposito wordt aangenomen; (4) de opzegtermijn en de gevolgen van eerdere opname; (5) het toepasselijke depositogarantiestelsel — bedrag, instantie, uitbetalingstermijn ✔. **Vaste rente:** bij een termijndeposito met een vaste rente **mag de bank de rente niet verlagen vóór het einde van de looptijd** (artikel 57, lid 4) ✔. **Nominale rente en effectief rendement.** De nominale jaarrente is het percentage dat in het contract staat. Het **effectieve jaarrendement** laat zien wat je in een jaar werkelijk krijgt als de rente wordt **gekapitaliseerd** (rente-op-rente: de rente wordt bij het kapitaal opgeteld, zodat ze zelf ook rente oplevert). Bij dezelfde nominale rente geeft frequentere kapitalisatie een iets hoger resultaat (kader: competentie 159, samengestelde rente). Kijk bij het vergelijken dus niet alleen naar het percentage, maar ook naar hoe vaak de rente wordt bijgeschreven. > **Voorbeeld: Bulgarije** — De wet verplicht de bank om in haar gepubliceerde depositovoorwaarden de rentepercentages en de berekeningswijze van de rente te vermelden, evenals de periodes van rente-uitbetaling (Wet op de kredietinstellingen, artikel 57, lid 2, punten 1–2) ✔ (wettekst op bnb.bg, geopend op 21.10.2026). > > **Voorbeeld (verzonnen).** Een deposito van € 10.000 tegen een nominale rente van 3% per jaar, waarbij elk kwartaal de rente bij het kapitaal wordt opgeteld. Na één jaar: 10.000 × (1 + 0,03/4)⁴ = € 10.303,39. Het effectieve rendement is ongeveer 3,03%, niet precies 3%. Als dezelfde rente aan het eind van het jaar zonder kapitalisatie wordt uitbetaald, krijg je € 300. Het verschil over één jaar is klein (€ 3,39), maar het groeit bij een langere looptijd en een groter bedrag. **Rente tegenover inflatie.** De reële rente is ongeveer de nominale rente min de inflatie. Als de prijzen sneller stijgen dan de rente, daalt de koopkracht van je spaargeld — het kader wijst op het nadenken over de **reële** rente (competentie 161) en op doorgaan met sparen ook als de rentes laag zijn (competentie 160). **Belasting op rente.** Of rente op deposito's wordt belast, hangt af van het land: van of je er belastingplichtig bent, waar de bank is gevestigd en van het type product. Hiervoor bestaat geen enkele EU-regel. > **Voorbeeld: Bulgarije** — Volgens de **Wet op de inkomstenbelasting voor natuurlijke personen, artikel 13, lid 1, punt 8**, is inkomen uit rente op deposito's bij **banken** of **bankbijkantoren** die zijn gevestigd in een EU-lidstaat of een ander land van de Europese Economische Ruimte niet belastbaar; "deposito" heeft hier de betekenis uit de Wet op de garantie van bankdeposito's (Wet op de inkomstenbelasting voor natuurlijke personen, aanvullende bepalingen, § 1, punt 58) ✔ (punt 8 van kracht sinds 01.04.2022, Staatsblad nr. 17 van 2022; gelezen in de geconsolideerde tekst op kik-info, die ook Staatsblad nr. 30 van 2026 weergeeft, en op 21.10.2026 gecontroleerd met lex.bg; bevestigd door het Nationaal agentschap voor de belastinginning (NRA): https://nra.bg/wps/portal/nra/taxes/okonchatelen-danak-varhu-dohodi/dohodi-ot-lihvi). Volgens de NRA is rente op deposito's bij banken in de EU/EER en bij Bulgaarse banken voor inwoners belastingvrij; rente op een deposito bij een bank buiten de EU/EER wordt belast als onderdeel van de totale jaarlijkse belastinggrondslag. Rente uit andere bronnen wordt volgens de algemene regels belast (bijv. Wet op de inkomstenbelasting voor natuurlijke personen, artikel 35, lid 3 — "rente" is belastbaar inkomen ✔; volgens de NRA wordt rente buiten de vrijstellingen, bijv. op een lening, belast tegen 10%). De controle gebeurt bij de **NRA (nra.bg)** ✔. > > **Controleer in jouw land** — Wordt rente op deposito's belast, tegen welk tarief, en houdt de bank de belasting in of moet je het zelf aangeven? Het antwoord staat op de website van je belastingdienst. Als je deposito in een ander land staat, controleer dan de regels van beide landen. **Wat je vraagt voordat je stort:** de looptijd en de voorwaarden voor eerdere opname; vaste of variabele rente; wanneer de rente wordt berekend en wanneer ze wordt uitbetaald; of het deposito gegarandeerd is; of er kosten zijn voor openen of opheffen. **Gestructureerde depositoproducten.** Sommige banken bieden deposito's aan waarvan het rendement van iets anders afhangt (bijv. een index of een fonds). Zulke producten zijn alleen gegarandeerd **als het kapitaal volledig tegen nominale waarde terugbetaalbaar is**, en de deposant moet het specifieke product controleren ✔. Dit is al een beleggingselement — zie de module "Beleggen: de basis". > **Voorbeeld: Bulgarije** — Het Bulgaarse depositogarantiefonds (BDIF, ФГВБ) noemt de bovenstaande regel over gestructureerde producten ✔. Als de rente is gekoppeld aan het rendement van een instelling voor collectieve belegging, geeft de bank een essentiële-informatiedocument voor beleggers (Wet op de kredietinstellingen, artikel 57, lid 5) ✔. **Mythe → waarheid** - Mythe: "De hoogste rente is het beste deposito." - Waarheid: vergelijk de looptijd, de toegang tot je geld, vaste of variabele rente, kosten, inflatie en de garantie. Een hoge rente voor een korte of een ongewoon lange looptijd past misschien niet het best bij jouw doel. **Wie profiteert?** De bank — ze gebruikt je geld zolang je het daar laat. Jij — je krijgt rente en zekerheid als je het geld tijdens de looptijd niet nodig hebt. **→ Lees verder bij de bron** - EU — Richtlijn 2014/49/EU, artikel 16 (informatie aan deposanten): https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0049 ✔ - Voorbeeld: Bulgarije — Wet op de kredietinstellingen, artikel 57 — depositovoorwaarden (BNB, volledige tekst, in het Bulgaars): https://www.bnb.bg/bnbweb/groups/public/documents/bnb_law/laws_creditinstitutions_bg.pdf ✔ - Voorbeeld: Bulgarije — NRA, inkomsten uit rente (in het Bulgaars): https://nra.bg/wps/portal/nra/taxes/okonchatelen-danak-varhu-dohodi/dohodi-ot-lihvi ✔ --- ## Hoofdstuk 5 · Depositogarantie: hoe ver de bescherming reikt **Niveau:** B · G · V **Competenties (EU/OESO-INFE 2022):** 168 · 169 · 170 · 484 👧 **Kind** Als een bank in de problemen komt, is er een gezamenlijk fonds dat mensen een deel van hun geld teruggeeft — tot een bepaald bedrag. Daarom vragen we: is dit deposito gegarandeerd? 🧑 **Tiener** Er is een gezamenlijk fonds waar de banken geld in storten. Als een bank wordt gesloten, betaalt het fonds **tot € 100.000 per persoon per bank** terug. Dat heet een "depositogarantie". Elk EU-land heeft zo'n stelsel; de naam verschilt per land. 🧔 **Volwassene** **Waar de regel vandaan komt.** De EU verplicht de lidstaten een depositogarantiestelsel te hebben. **Richtlijn 2014/49/EU, artikel 6, lid 1:** "het dekkingsniveau voor de totale deposito's van elke deposant bedraagt 100 000 EUR"; **artikel 7, lid 1:** de limiet geldt voor de totale deposito's bij dezelfde kredietinstelling, ongeacht het aantal deposito's, de valuta en de plaats binnen de Unie; **artikel 8, lid 1:** het bedrag moet binnen zeven werkdagen beschikbaar zijn ✔ (Richtlijn 2014/49/EU, geopend op het officiële adres https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0049). **Tijdelijk hogere bedragen.** Volgens **artikel 6, lid 2** zijn bepaalde deposito's boven € 100.000 beschermd "gedurende ten minste drie maanden en ten hoogste 12 maanden": deposito's uit transacties in onroerend goed betreffende privéwoningen; deposito's verbonden aan gebeurtenissen in het leven zoals huwelijk, echtscheiding, pensionering, ontslag, werkloosheid, invaliditeit of overlijden; en deposito's op basis van uitkeringen uit verzekeringen of schadevergoeding voor misdrijven of onterechte veroordeling ✔. Het exacte bedrag en de termijn bepaalt elk land zelf. **Al je rekeningen worden opgeteld.** Al je deposito's bij dezelfde bank tellen als één totaal, en de garantie geldt voor dat totaal ✔ (artikel 7, lid 1). **Gezamenlijke rekening.** "Bij gezamenlijke rekeningen geldt de limiet van 100 000 EUR voor elke deposant" (Richtlijn 2014/49/EU, bijlage I, informatieblad voor deposanten) ✔. **Informatieblad.** Voordat je een depositocontract tekent, moet de bank je een standaard informatieblad voor deposanten geven en bevestig je dat je het hebt ontvangen; je rekeningafschriften bevestigen dat de deposito's in aanmerking komen (artikel 16, leden 2–3, bijlage I) ✔. > **Voorbeeld: Bulgarije — Wet op de garantie van bankdeposito's.** Het stelsel is het **Bulgaarse depositogarantiefonds (BDIF)**: https://dif.bg. - **Bedrag (artikel 9, lid 1):** het BDIF garandeert volledige uitbetaling van de deposito's van één persoon bij één bank "tot € 100.000" ✔ (zoals gewijzigd bij Staatsblad nr. 70 van 2024, van kracht vanaf 01.01.2026). - **Tijdelijk hoger bedrag (artikel 10, lid 1):** tot **€ 125.000** voor bepaalde deposito's — transacties in woningen, huwelijk of echtscheiding, beëindiging van een dienstverband, invaliditeit of overlijden, verzekerings- en socialezekerheidsuitkeringen, schadevergoeding voor misdrijven; **gedurende maximaal drie maanden** ✔ (€ 125.000 — wettekst; de termijn — BDIF-brochure, 2026). - **Alle rekeningen worden opgeteld.** BDIF: "al je deposito's bij dezelfde bank worden 'opgeteld'" en de garantie geldt voor het totaal. Het totaal omvat het kapitaal en de rente die tot de datum van intrekking van de vergunning is opgebouwd ✔ (BDIF-brochure 2026, vraag 11; Wet op de garantie van bankdeposito's, artikel 12). - **Wat is gegarandeerd:** geld op een bankrekening van welke soort ook — betaalrekening, met betaalpas, deposito, spaarrekening, incassorekening, op naam van één of meer personen; deposito's in euro en in vreemde valuta (uitbetaald in euro tegen de koers van de ECB op de datum van de akte); deposito's van particulieren en van rechtspersonen ✔ (BDIF, vragen 3–5; wet, artikel 8). - **Wat niet is gegarandeerd:** deposito's van banken, financiële instellingen, verzekeraars, pensioenmaatschappijen en -fondsen, beleggingsondernemingen en -fondsen, overheidsorganisaties en garantiefondsen; deposito's die verband houden met witwassen of terrorismefinanciering, vastgesteld bij onherroepelijk vonnis; deposito's van niet-geïdentificeerde houders; **financiële instrumenten met een beleggingskarakter** — ze zijn geen bankdeposito; **rekeningen met een saldo onder € 10 en zonder activiteit van de houder in de laatste 24 maanden** ✔ (BDIF, vragen 5 en 7; wet, artikel 11). - **Gezamenlijke rekening.** Het aandeel van elke deposant wordt opgeteld bij zijn andere deposito's bij de bank; tenzij het contract anders bepaalt, zijn de aandelen gelijk (BDIF, vraag 13) ✔. - **Fusies.** Als banken fuseren, worden de deposito's **zes maanden** apart gegarandeerd en daarna opgeteld (BDIF, vraag 9) ✔. - **Bedrijf en eenmanszaak.** Een bedrijf (rechtspersoon) wordt apart van zijn eigenaar gegarandeerd; een eenmanszaak is geen rechtspersoon en het persoonlijke deposito van de eigenaar wordt opgeteld bij de rekening van de eenmanszaak (BDIF, vraag 11, voorbeelden) ✔. - **Kind.** Een deposito "ten gunste van een derde" (bijv. op naam van een kind) heeft een eigen garantie tenzij het contract anders bepaalt; als de houder minderjarig is, vragen ouders of voogden toestemming van de rechter om over het geld te beschikken wanneer het BDIF uitbetaalt ✔ (BDIF, vraag 14). - **Uitbetalingstermijn.** Het BDIF geeft toegang tot de gegarandeerde bedragen **uiterlijk 7 werkdagen** na de intrekking van de vergunning, de verklaring dat deposito's onbeschikbaar zijn of een rechterlijke beslissing (wet, artikel 20, lid 5 ✔; BDIF, vraag 12 ✔). De termijn kan in bepaalde gevallen worden verlengd — bijv. tot 3 maanden als documenten nodig zijn om de herkomst van tijdelijk hoge saldi vast te stellen of de rechthebbende te identificeren; bij een geschil of bij beperkende maatregelen — tot 7 werkdagen na kennisgeving aan het BDIF; voor een bijkantoor in een ander EU-land — met ten hoogste 20 werkdagen ✔ (BDIF, vraag 12). - **Geen aanvraag nodig.** Er is geen wettelijke eis om je tot het BDIF of tot je bank te wenden; de uitbetaling verloopt via een bank of banken die het BDIF kiest en die worden bekendgemaakt op dif.bg en in minstens twee landelijke dagbladen ✔ (BDIF, vragen 16–17). - **Verjaringstermijn.** Het gegarandeerde bedrag kan worden opgeëist binnen de algemene verjaringstermijn van vijf jaar vanaf de eerste dag van de uitbetaling ✔ (BDIF, vraag 21). - **Een lening bij dezelfde bank.** Gegarandeerde bedragen worden uitbetaald ongeacht of de deposant geld verschuldigd is aan dezelfde bank (BDIF, vraag 11) ✔. - **Boven de limiet.** Voor vorderingen boven het ontvangen bedrag worden deposanten betaald uit het vermogen van de bank in de volgorde die de wet bepaalt (BDIF, vraag 24) ✔. - **Informatieblad.** De bank moet in haar voorwaarden en in het contract vermelden of het deposito gegarandeerd is en je een **informatieblad voor deposanten geven vóór het contract en minstens één keer per jaar** (Wet op de kredietinstellingen, artikel 57, lid 3) ✔. Het blad vermeldt het bedrag (€ 100.000 per deposant per bank), de termijn (7 werkdagen), de uitbetalingsvaluta en de gegevens van het BDIF. > > **Voorbeeld (verzonnen).** Een getrouwd stel heeft een gezamenlijk deposito van € 150.000 en elk een persoonlijk deposito van € 10.000. Het gezamenlijke wordt in twee gesplitst: € 75.000 + € 10.000 = € 85.000 per persoon — onder € 100.000, dus alles valt binnen de garantie. (De brochure van het Bulgaarse fonds heeft een soortgelijk voorbeeld.) **Voorbeeld (verzonnen).** Iemand heeft bij dezelfde bank een spaarrekening van € 90.000 en een betaalrekening van € 20.000. Totaal: € 110.000. Het fonds betaalt € 100.000 uit, en voor de resterende € 10.000 wordt de persoon schuldeiser van de bank (het Bulgaarse fonds waarschuwt in zijn informatieblad voor zo'n geval). - **Eén bank — één limiet.** De garantie geldt voor "één deposant bij één bank". Als twee banken tot één groep behoren maar aparte instellingen met een vergunning zijn, controleer dit dan in het informatieblad voor deposanten van de bank. Richtlijn 2014/49/EU, artikel 7, lid 1, koppelt de limiet aan deposito's "bij dezelfde kredietinstelling", en artikel 7, lid 9, verplicht dat deposanten worden geïnformeerd wanneer de instelling onder verschillende merknamen werkt ✔. > **Controleer in jouw land** — Welk stelsel garandeert deposito's bij jouw bank, en wat is de website ervan? Het antwoord staat op het informatieblad voor deposanten dat de bank je moet geven. Zoek op de website van het stelsel: het tijdelijk hogere bedrag en de termijn ervan, de lijst van wat niet is gedekt en hoe de uitbetaling werkt. Als je bank een bijkantoor is van een bank uit een ander EU-land, kunnen je deposito's worden gegarandeerd door het stelsel van dat land. **Mythe → waarheid** - Mythe: "Mijn geld op de bank is altijd volledig gegarandeerd." - Waarheid: het is gegarandeerd tot € 100.000 per deposant per bank (alle rekeningen samen); beleggingsproducten zijn geen deposito's. Boven de limiet ben je schuldeiser van de bank. - Mythe: "Als er een crisis komt, moet ik me bij het fonds aanmelden." - Waarheid: in de EU moet de uitbetaling binnen zeven werkdagen beschikbaar zijn, en in Bulgarije vereist de wet geen aanvraag; het fonds maakt bekend wanneer en waar het betaalt. Controleer hoe het in jouw land werkt. **Wie profiteert?** De gemoedsrust van alle deposanten — omdat ze weten dat er een regel is. Het Bulgaarse fonds wordt vooral gefinancierd uit jaarlijkse premiebijdragen van de banken en uit opbrengsten van de belegging van zijn middelen (BDIF, vraag 28) ✔. **→ Lees verder bij de bron** - Richtlijn 2014/49/EU — EUR-Lex (ELI): http://data.europa.eu/eli/dir/2014/49/oj ✔ (https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0049) - Voorbeeld: Bulgarije — BDIF, Bulgaarse depositogarantiefonds: https://dif.bg ✔ (startpagina; de brochure "Vragen en antwoorden over depositogarantie", 2026, wordt uitgegeven door het BDIF en herdrukt door banken). - Voorbeeld: Bulgarije — Wet op de garantie van bankdeposito's, afgekondigd in Staatsblad nr. 62 van 14.08.2015, volledige tekst (in het Bulgaars): https://dv.parliament.bg/DVWeb/showMaterialDV.jsp?idMat=96408 ✔ (oorspronkelijke tekst in leva; de eurobedragen staan in de huidige versie, lex.bg: https://www.lex.bg/bg/laws/ldoc/2136592588 ✔ — artikel 9, lid 1 "tot € 100.000", artikel 10, lid 1 "tot € 125.000", artikel 20, lid 5 "uiterlijk 7 werkdagen", geopend op 21.10.2026). --- ## Hoofdstuk 6 · Hoe je de kostendocumenten leest **Niveau:** G · V **Competenties (EU/OESO-INFE 2022):** 104 · 410 · 437 · 482 · 483 · 505 · 507 👧 **Kind** Vraag voordat je tekent een volwassene om samen het kleine lettertje te lezen. Vooral de getallen. 🧑 **Tiener** Richtlijn 2014/92/EU voert twee standaarddocumenten in voor de kosten van betaalrekeningen: - vóór het contract — het **kostenoverzicht** (artikel 4, lid 1: "tijdig" voordat je door een contract gebonden bent) ✔ (CELEX 32014L0092); - het **kostenoverzicht achteraf (afrekening van kosten)** — "ten minste jaarlijks en kosteloos" (artikel 5, lid 1) ✔. Zo kun je rekeningen bij verschillende banken op dezelfde manier vergelijken. 🧔 **Volwassene** Wat de richtlijn vereist ✔ (officiële tekst, CELEX 32014L0092): - **Kostenoverzicht (artikel 4):** op papier of een andere duurzame drager gegeven vóór het contract; gebruikt de gestandaardiseerde termen uit de nationale lijst van de meest representatieve diensten die aan een betaalrekening zijn verbonden; kort en zelfstandig, met de titel "Kostenoverzicht" en een gemeenschappelijk symbool; bij pakketten toont het de vergoeding voor het pakket, de inbegrepen diensten en hoeveel, en de vergoeding voor elke dienst buiten het pakket. - **Beschikbaarheid:** het document en een verklarende woordenlijst zijn te allen tijde beschikbaar, ook voor mensen die geen klant zijn, in de kantoren en op de website van de aanbieder. - **Kostenoverzicht achteraf (artikel 5):** minstens één keer per jaar, kosteloos — alle gemaakte kosten en, indien van toepassing, de debetrente, de creditrente op de rekening en de totaal ontvangen rente; met de titel "Kostenoverzicht achteraf". - **Dezelfde termen:** in contracten, commerciële en marketinginformatie gebruiken aanbieders waar van toepassing de gestandaardiseerde termen; merknamen zijn alleen toegestaan als de standaardterm duidelijk wordt getoond. > **Voorbeeld: Bulgarije** — De Wet op betaaldiensten en betalingssystemen zet dit om ✔ (geconsolideerde tekst op kik-info): - **Kostenoverzicht (artikel 103):** op papier of een andere duurzame drager gegeven "tijdig voordat de consument door een contract gebonden is"; gebruikt de gestandaardiseerde termen uit de lijst van de meest representatieve diensten (artikel 102 — de lijst wordt vastgesteld bij een verordening van de BNB); kort, zelfstandig, leesbaar, in het Bulgaars (of een andere overeengekomen taal), met de titel "Kostenoverzicht" en het standaardsymbool; bij pakketten — de vergoeding voor het pakket, de diensten en hun aantal, en de vergoeding voor elke dienst buiten het pakket ✔. - **Beschikbaarheid (artikel 105):** te allen tijde, "ook voor personen die geen klant zijn", in de kantoren en op de website van de aanbieder; op verzoek — kosteloos op papier of een andere duurzame drager ✔. - **Kostenoverzicht achteraf (artikelen 106–107):** op verzoek, kosteloos, **minstens één keer per jaar** (de richtlijn vereist dat het minstens jaarlijks wordt verstrekt; de Bulgaarse wet zegt "op verzoek") ✔. Het bevat de vergoeding per eenheid voor elke dienst en hoe vaak die is gebruikt; de pakketvergoeding en extra vergoedingen; het totaal aan betaalde kosten; het totaal aan in rekening gebrachte kosten; met de titel "Kostenoverzicht achteraf" ✔. - **Dezelfde terminologie (artikel 108)** ✔. - **Wijzigingen van het contract (artikel 62, lid 1):** voor wijzigingen van een raamovereenkomst geldt een kennisgeving van minstens twee maanden ✔. > > **Controleer in jouw land** — De twee documenten hebben in elk EU-land dezelfde namen en hetzelfde gemeenschappelijke symbool, in jouw taal. Vraag je bank vóór het openen van een rekening om het kostenoverzicht, en één keer per jaar om het kostenoverzicht achteraf. Volgens PSD2 worden wijzigingen van een raamovereenkomst uiterlijk twee maanden vóór de toepassing voorgesteld (PSD2, artikel 54, lid 1) ✔ (officiële tekst, CELEX 32015L2366). **Hoe je het leest (checklist):** 1. De beheerkosten en de kosten van de pas. 2. Wat in het pakket zit, en hoe vaak. 3. Wat elke opname en elke overschrijving kost — binnen de bank en daarbuiten. 4. Rood staan: rente en kosten. 5. Valuta van de rekening en omrekeningskosten (vraag het de bank; zie haar tarief). 6. Kosten voor opheffen en voor overstappen. 7. Hoe en wanneer de voorwaarden kunnen veranderen (minstens twee maanden kennisgeving bij wijzigingen van een raamovereenkomst). 8. Of het deposito gegarandeerd is, en tot welk bedrag. 9. Waar het kostenoverzicht te vinden is (het moet beschikbaar zijn, zelfs voordat je klant wordt). Het contract lezen hoort bij de verantwoordelijkheid van de consument: het EU/OESO-INFE-kader (competenties 408, 437) merkt op dat een deel van de bescherming erop rekent dat consumenten de informatie lezen die ze krijgen. **Mythe → waarheid** - Mythe: "De reclame vertelt me alles wat ik nodig heb." - Waarheid: de reclame toont het aantrekkelijke deel. Het kostenoverzicht en het contract tonen de hele prijs. Lees ze voordat je tekent. **Wie profiteert?** Wie het document leest vóór het tekenen — die krijgt een rekening die bij zijn behoeften past. **→ Lees verder bij de bron** - Richtlijn 2014/92/EU, hoofdstuk II (transparantie en vergelijkbaarheid van kosten): http://data.europa.eu/eli/dir/2014/92/oj ✔ (https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0092) - Voorbeeld: Bulgarije — BNB, Verordening nr. 3 en de lijst van de meest representatieve diensten (Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikel 102); toelichting bij het kostenoverzicht, van kracht vanaf 01.01.2026 (in het Bulgaars): https://www.bnb.bg/PaymentSystem/PSComparisonOfPSProvidersFees/PSCOfPSPFIntroduction/index.htm ✔ --- ## Hoofdstuk 7 · Overstappen en vergelijken **Niveau:** G · V **Competenties (EU/OESO-INFE 2022):** 77 · 79 · 162 · 483 · 485 · 488 · 489 👧 **Kind** Als je niet tevreden bent over een winkel, kun je ergens anders winkelen. Met een bank is het hetzelfde. Er zijn regels die je helpen om van de ene plek naar de andere te gaan zonder onderweg iets te verliezen. 🧑 **Tiener** Je zit niet voor altijd aan één bank vast. Als de kosten hoog zijn, de service slecht is of het product niet bij je past, kun je overstappen naar een andere bank. De wet verplicht banken je te helpen met de procedure om je rekening over te zetten — zodat je het niet zelf hoeft te vertellen aan je werkgever, de energiebedrijven en iedereen die jou betaalt of van jou geld int. 🧔 **Volwassene** **De overstapservice (Richtlijn 2014/92/EU, artikelen 9–13)** wordt geboden tussen betaalrekeningen in dezelfde valuta ✔ (officiële tekst, CELEX 32014L0092). De hoofdpunten van **artikel 10**: - **De ontvangende (nieuwe) bank begint** — op jouw verzoek en met jouw machtiging (bij meerdere houders — van elk van hen). - **Binnen twee werkdagen** na de machtiging vraagt de nieuwe bank de oude bank om een lijst van doorlopende opdrachten en domiciliëringen te sturen, doorlopende opdrachten stop te zetten, het positieve saldo over te maken en de oude rekening op te heffen — zoals jij hebt gemachtigd. - **De oude bank** stuurt de informatie **binnen vijf werkdagen**. - **De nieuwe bank** zet, binnen **vijf werkdagen** na ontvangst van de informatie, de doorlopende opdrachten op, bereidt zich voor op het aanvaarden van de domiciliëringen en informeert betalers en begunstigden (of geeft je standaardbrieven als je ze liever zelf verstuurt). - Je kunt de datum kiezen waarop nieuwe betalingen lopen, **minstens zes werkdagen** nadat de nieuwe bank de documenten van de oude heeft ontvangen. ✔ **Kosten en verliezen.** Toegang tot je persoonlijke informatie over bestaande doorlopende opdrachten en domiciliëringen is kosteloos (artikel 12, lid 1); de oude bank stuurt de gevraagde informatie zonder kosten voor jou (artikel 12, lid 2); andere kosten, als die er zijn, moeten redelijk zijn (artikel 12). Elk financieel verlies, ook kosten en rente, dat rechtstreeks voortvloeit uit het niet nakomen van de overstapverplichtingen door een aanbieder, wordt door die aanbieder **onverwijld vergoed** (artikel 13, lid 1) ✔. **Vergelijken.** Consumenten hebben gratis toegang tot minstens één **website die de kosten vergelijkt** die betalingsdienstaanbieders op nationaal niveau rekenen; die kan worden beheerd door een private exploitant of door een overheidsinstantie (**Richtlijn 2014/92/EU, artikel 7, lid 1**) ✔. Het kader wijst op het gebruik van betrouwbare en onpartijdige vergelijkingsinstrumenten (competentie 162). **Wat je vergelijkt, per type website:** websites die de kosten van rekeningen vergelijken (wettelijk vereist); websites die depositorentes vergelijken — **lees wie de eigenaar is** en of de banken hem betalen, want dat kan de volgorde van de resultaten beïnvloeden (kader, competenties 446 en 456). **Wanneer overstappen de moeite waard is.** Het kader (competenties 485, 488–489) wijst erop dat je je producten regelmatig moet nalopen en moet overstappen als de service slecht is of de prijs niet concurrerend. Overstappen is zinvol als je jaarlijkse besparing groter is dan de moeite en de eventuele kosten voor opheffing (een oordeel, geen wettelijke regel). > **Voorbeeld: Bulgarije** — De overstapservice staat in de Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikelen 111–115, met dezelfde stappen en termijnen als de richtlijn: de ontvangende bank vraagt binnen 2 werkdagen; de overdragende bank antwoordt binnen 5 werkdagen en mag betaalinstrumenten niet blokkeren vóór de datum die jij hebt gekozen (behalve volgens artikel 74, lid 2); de ontvangende bank handelt binnen 5 werkdagen; de nieuwe datum ligt minstens 6 werkdagen later; de oude rekening wordt alleen opgeheven als er geen openstaande verplichtingen op staan (artikel 112) ✔ (geconsolideerde tekst op kik-info). Geen kosten voor toegang tot informatie over doorlopende opdrachten en domiciliëringen (artikel 113, lid 1); andere kosten moeten "redelijk zijn en in overeenstemming met de werkelijke kosten" (artikel 113, lid 4); verliezen worden onmiddellijk vergoed door de aanbieder die in gebreke is (artikel 114, lid 1, behalve bij uitzonderlijke en onvoorzienbare omstandigheden of een wettelijke verplichting — artikel 114, lid 2) ✔. Banken geven gratis informatie over de service (artikel 115) ✔. **Vergelijken:** de wet (artikel 109, lid 1) geeft gratis toegang tot minstens één website die de kosten vergelijkt; die moet functioneel onafhankelijk zijn, zijn eigenaar tonen, duidelijke criteria gebruiken, tonen wanneer hij voor het laatst is bijgewerkt en duidelijk zeggen wanneer hij niet de hele markt dekt (artikel 109, lid 2) ✔. **De BNB beheert zo'n pagina** en publiceert informatie over andere die aan de voorwaarden voldoen (artikel 109, leden 3 en 5) ✔. > > **Controleer in jouw land** — Vraag je nieuwe bank om de "overstapservice": die moet het proces voor je starten. Zoek de nationale website voor het vergelijken van kosten — vaak beheerd door de centrale bank, de financiële toezichthouder of de consumentenautoriteit. **Mythe → waarheid** - Mythe: "Overstappen naar een andere bank is ingewikkeld en ik loop mijn loonbetaling mis." - Waarheid: de wet bepaalt de stappen en termijnen en voorziet in vergoeding van verliezen die door een overtreding zijn veroorzaakt (Richtlijn 2014/92/EU, artikelen 10–13; in Bulgarije, Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikelen 112–114). **Wie profiteert?** Wie zijn kosten regelmatig nakijkt. De bank profiteert van een klant die nooit vergelijkt — dus het controleren ligt in jouw handen. **→ Lees verder bij de bron** - EU — Richtlijn 2014/92/EU, hoofdstuk III (overstappen) en artikel 7 (vergelijkingswebsites): https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0092 ✔ - Voorbeeld: Bulgarije — BNB, pagina voor het vergelijken van kosten van betaalrekeningen (Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikel 109; in het Bulgaars): https://www.bnb.bg/PaymentSystem/PSComparisonOfPSProvidersFees/PSCOfPSPFIntroduction/index.htm ✔ (de pagina bestaat sinds 31.10.2018) - Voorbeeld: Bulgarije — Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikelen 111–115 — overstappen van betaalrekening (in het Bulgaars): https://kik-info.com/normativna-baza/zakoni/zpups/ ✔ (geconsolideerde tekst van een commerciële uitgever) --- ## Hoofdstuk 8 · Klachten en de vergunning controleren **Niveau:** B · G · V **Competenties (EU/OESO-INFE 2022):** 405 · 406 · 409 · 411 · 415 · 417 · 418 · 420 · 433 · 439 👧 **Kind** Als er iets niet klopt met je geld bij de bank, vertel het dan aan een volwassene. Als het met de bank niet op te lossen is, zijn er mensen die iedereen helpen. 🧑 **Tiener** Hoe je een klacht indient als er iets niet klopt met een betaaldienst (bijv. een niet-geautoriseerde betaling, een verkeerde vergoeding, een weigering): 1. **Eerst — bij de bank.** Elke betalingsdienstaanbieder heeft een klachtenprocedure. 2. **Daarna — bij een externe instantie**, als de bank niet op tijd antwoordt of het antwoord je niet tevredenstelt. 3. **Bewaar de documenten** — contract, afschriften, brieven, aantekeningen van gesprekken (competentie 439). 🧔 **Volwassene** **De bank moet antwoorden.** **PSD2, artikel 101, lid 2:** de aanbieder antwoordt op papier of op een andere overeengekomen duurzame drager en gaat in op alle aangevoerde punten, "uiterlijk binnen 15 werkdagen na ontvangst van de klacht". In uitzonderlijke situaties, om redenen buiten zijn controle, stuurt hij een voorlopig antwoord met de redenen van de vertraging en de datum van het definitieve antwoord, die "niet meer dan 35 werkdagen mag bedragen" ✔ (officiële tekst, CELEX 32015L2366). **Waar het geschil daarna naartoe gaat.** De lidstaten moeten zorgen voor procedures voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting (ADR) voor geschillen tussen gebruikers van betaaldiensten en aanbieders die "adequaat, onafhankelijk, onpartijdig, transparant en doeltreffend" zijn (**PSD2, artikel 102, lid 1**) ✔. Het gebruik ervan neemt je recht om naar de rechter te stappen niet weg. **Weigering van een basisbetaalrekening.** Bij weigering moet de bank je schriftelijk en kosteloos de specifieke reden vertellen en hoe je een klacht indient (Richtlijn 2014/92/EU, artikel 16, lid 7) ✔. **Andere geschillen.** Bij schendingen van het consumentenrecht (bijv. oneerlijke bedingen) is de algemene instantie de nationale consumentenautoriteit. De bankentoezichthouder reguleert banken en houdt er toezicht op om het banksysteem stabiel te houden en deposanten te beschermen; een individueel geschil wordt beslist door een ADR-instantie of een rechter. **Controleer welke instantie bevoegd is voor jouw specifieke probleem voordat je een klacht indient.** **Het ODR-platform van de EU voor onlinegeschillen is sinds 20.07.2025 gesloten en wordt niet meer gebruikt.** **Waar je de vergunning controleert.** - **Het register van de bankentoezichthouder** — de lijst van banken met een vergunning in het land en bijkantoren van buitenlandse banken, en de lijst van kredietinstellingen uit de EER die in het land diensten verlenen; apart de registers van financiële instellingen, betalingsinstellingen en e-geldinstellingen. - **De wet** vereist een vergunning voor bankwerkzaamheden en beperkt het aannemen van deposito's tot instellingen met een vergunning (Richtlijn 2013/36/EU, artikelen 8–9) ✔. - **Een vermelding in een register is geen garantie voor succes**, maar een bevestiging dat de instelling volgens de wet mag werken. Het kader wijst op het controleren van de aanbieder en van informatie over overtredingen (competenties 409, 411). **Bescherming van persoonsgegevens.** Geef nooit iemand je pasnummers, wachtwoorden of pincode. Het EU/OESO-INFE-kader (competenties 426–429) wijst op de bescherming van persoonsgegevens in financiële zaken; de specifieke regels van de bank staan in haar voorwaarden. > **Voorbeeld: Bulgarije** — **De bank moet antwoorden:** Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikel 174 — de aanbieder moet over elke schriftelijke klacht beslissen "binnen 15 werkdagen na ontvangst" (lid 3); bij uitzondering — een antwoord met uitleg waarom en wanneer, maar uiterlijk **35 werkdagen** (lid 4) ✔ (geconsolideerde tekst op kik-info). **Volgende stap:** de **Verzoeningscommissie voor betalingsgeschillen** (artikel 174, lid 5); volgens artikel 175, lid 1, is zij een instantie voor alternatieve geschillenbeslechting "bij de Commissie voor consumentenbescherming" (CPC) en is zij onafhankelijk (lid 3) ✔. Verzoeken worden schriftelijk, per e-mail of online via de website van de CPC ingediend (artikel 178, lid 1); de partijen betalen geen vergoeding (artikel 180, lid 1); de procedure is **geen voorwaarde** voor het stappen naar de rechter (artikel 177, lid 2) ✔. **Weigering van een basisrekening:** schriftelijke, kosteloze kennisgeving met de reden en het recht om je tot de BNB en de commissie te wenden (artikel 119, lid 6) ✔. **Andere geschillen:** de algemene instantie is de CPC ✔: volgens kzp.bg werken bij de CPC 12 algemene en 14 sectorale verzoeningscommissies, waaronder één voor financiële diensten (inclusief consumenten- en hypotheekkrediet) en een aparte voor betalingsgeschillen; deelname is vrijwillig, de procedure is kosteloos voor de partijen (kosten van vertegenwoordiging, deskundigenadvies en vertaling kunnen voor hun rekening komen) en eindigt binnen 90 dagen met een voorstel tot verzoening. Volgens het handboek van de BNB (juni 2024) behandelt de sectorale commissie geschillen over contracten voor financiële diensten — consumenten- en hypotheekkrediet ✔; geschillen over deposito's worden daar niet uitdrukkelijk genoemd, dus vraag het aan de CPC ⚠ (er is geen officiële tekst geopend die ze opneemt of uitsluit). De BNB reguleert banken en houdt er toezicht op om de stabiliteit van het banksysteem te handhaven en de belangen van deposanten te beschermen ✔ (bnb.bg, "Bankentoezicht", geopend op 21.10.2026). Een individueel geschil over een betaaldienst wordt beslist door de bovengenoemde commissie of door een rechter ✔. **Registers:** BNB-register van kredietinstellingen (https://www.bnb.bg/BankSupervision/BSCreditInstitution/BSCIRegisters/index.htm) ✔, met de lijst van EER-kredietinstellingen die in Bulgarije diensten verlenen op dezelfde pagina ✔; register van financiële instellingen volgens artikel 3a van de Wet op de kredietinstellingen (https://www.bnb.bg/RegistersAndServices/RSFIRegister/index.htm ✔); registers van betalingsinstellingen en e-geldinstellingen (https://www.bnb.bg/RegistersAndServices/RSPIPublicRegisters/index.htm ✔). Vergunning — Wet op de kredietinstellingen, artikel 13, lid 1; deposito's aannemen — artikel 2, lid 5 ✔. > > **Controleer in jouw land** — Je bank moet je in haar voorwaarden en op haar website vertellen welke buitengerechtelijke instantie betalingsgeschillen behandelt. Zoek voor andere financiële diensten de nationale financiële ombudsman of de consumentenautoriteit. Voor een geschil met een aanbieder in een ander EU-land kan FIN-NET, het netwerk van buitengerechtelijke instanties van de Europese Commissie, je naar de juiste wijzen ✔ (FIN-NET helpt klanten grensoverschrijdende geschillen buitengerechtelijk op te lossen; leden in de meeste EER-landen — https://finance.ec.europa.eu/consumer-finance-and-payments/retail-financial-services/financial-dispute-resolution-network-fin-net_en, geopend op 21.10.2026). Het register van banken met een vergunning staat op de website van je bankentoezichthouder (meestal de centrale bank). **Mythe → waarheid** - Mythe: "Als de bank nee zegt, is dat definitief." - Waarheid: je hebt recht op een schriftelijk antwoord binnen een termijn en op een toetsing door een externe instantie. Een geschil kan ook buiten de rechter om en kosteloos worden opgelost. **Wie profiteert?** Wie dingen opschrijft, de documenten bewaart en de stappen kent. De bank profiteert van stilte — daarom doorbreken we die. **→ Lees verder bij de bron** - EU — Richtlijn (EU) 2015/2366 (PSD2), artikelen 101–102: https://publications.europa.eu/resource/celex/32015L2366 ✔ - Voorbeeld: Bulgarije — BNB, Verzoeningscommissie voor betalingsgeschillen (in het Bulgaars): https://www.bnb.bg/PaymentSystem/PSPaymentDisputes/PSConciliationCommission/index.htm ✔ (geopend: de commissie zit bij de CPC, is onafhankelijk en de procedure is geen voorwaarde voor het stappen naar de rechter) - Voorbeeld: Bulgarije — CPC, soorten verzoeningscommissies (in het Bulgaars): https://kzp.bg/bg/koi-sa-vidovete-pomiritelni-komisii ✔ - Voorbeeld: Bulgarije — Wet op betaaldiensten en betalingssystemen, artikelen 174–180 (in het Bulgaars): https://kik-info.com/normativna-baza/zakoni/zpups/ ✔ (geconsolideerde tekst van een commerciële uitgever) --- ## Het ijzeren principe van de module > **Weet wie je geld beheert en hoe ver het beschermd is; betaal alleen voor diensten die je gebruikt; lees de prijs voordat je tekent.** - 👧 Kind: bewaar je geld op een veilige plek en vraag het aan een volwassene voordat je tekent. - 🧑 Tiener: een bank is alleen een instelling met een vergunning; in de EU is de garantie tot € 100.000 per persoon per bank. - 🧔 Volwassene: - alle rekeningen bij één bank worden opgeteld; - beleggingsproducten zijn geen deposito's; - het kostenoverzicht — vóór je tekent; - bij een probleem: eerst de bank, dan de buitengerechtelijke instantie, en bewaar de documenten. **Jouw stap in Pecuvo:** open in je portemonnee een mandje "Banken en rekeningen". Noteer voor elke rekening: bank, type, jaarlijkse kosten (vergoedingen + pas), rentepercentage, of ze gegarandeerd is en het totaal bij die bank (zodat je ziet of het onder € 100.000 blijft). Stel een doel met een datum — "ik lees het kostenoverzicht achteraf", "ik vergelijk mijn rekeningen". ## Test jezelf (3 vragen per niveau) - 👧 1. Wat doet geld in de bank als jij het niet gebruikt? 2. Waarom vragen we "heeft ze toestemming?" voordat we geld aan iemand geven? 3. Wie vraag je het voordat je tekent? - 🧑 1. Tot hoeveel euro is het deposito van één persoon bij één bank gegarandeerd? 2. Wat is het verschil tussen een direct opneembaar deposito en een termijndeposito? 3. Waarom dienen we een klacht eerst bij de bank in? - 🧔 1. Hoe wordt het gegarandeerde bedrag berekend als je bij één bank twee rekeningen en een gezamenlijke rekening hebt? 2. Wat is het kostenoverzicht, en wanneer krijg je het? 3. Wat zijn de belangrijkste stappen en termijnen als je overstapt naar een andere betaalrekening? ## Bronnen (overzicht) **✔ Geopend in de sessie van 19.10.2026 — officiële tekst** - BNB (publicatie van de wet): Wet op de kredietinstellingen — artikel 2, leden 1 en 5, artikel 3, artikel 4, lid 1, punt 3, artikel 13, lid 1, artikel 57. https://www.bnb.bg/bnbweb/groups/public/documents/bnb_law/laws_creditinstitutions_bg.pdf - Nationale Vergadering, Staatsblad: Wet op de garantie van bankdeposito's, Staatsblad nr. 62 van 14.08.2015 (oorspronkelijke tekst, artikelen 8–12, 20, 21) — https://dv.parliament.bg/DVWeb/showMaterialDV.jsp?idMat=96408 - Nationale Vergadering, Staatsblad nr. 64 van 05.08.2025: wet tot wijziging van de Wet op betaaldiensten en betalingssystemen (artikel 118, lid 1; artikel 120a; artikel 121, lid 2) — https://dv.parliament.bg/DVWeb/showMaterialDV.jsp?idMat=236379 - BDIF (Bulgaars depositogarantiefonds): "Vragen en antwoorden over depositogarantie", 2026 (ISBN 978-619-91327-3-9), vragen 1–29, inclusief het informatieblad voor deposanten — https://dif.bg (een exemplaar van de brochure is geopend; ook de startpagina van dif.bg is geopend) **✔ Aanvullend geopend tijdens de feitencontrole (19.10.2026)** - Richtlijn 2014/92/EU (artikelen 4, 5, 16) en Richtlijn 2014/49/EU (artikelen 6, 7, 8) — officiële tekst: https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0092 ; https://publications.europa.eu/resource/celex/32014L0049 - NRA — inkomsten uit rente: https://nra.bg/wps/portal/nra/taxes/okonchatelen-danak-varhu-dohodi/dohodi-ot-lihvi - CPC — soorten verzoeningscommissies: https://kzp.bg/bg/koi-sa-vidovete-pomiritelni-komisii - BNB — registers (banken; financiële instellingen; betalingsinstellingen en e-geldinstellingen), kostenvergelijking (Verordening nr. 3), Verzoeningscommissie voor betalingsgeschillen. **✔ Aanvullend gecontroleerd (21.10.2026)** - lex.bg: Wet op de garantie van bankdeposito's in haar huidige versie (laatst geregistreerde wijziging Staatsblad nr. 67 van 24.07.2026) — artikel 1, lid 2 (geldt voor banken); artikel 9, lid 1 "tot € 100.000"; artikel 10, lid 1 "tot € 125.000"; artikel 20, lid 5 "uiterlijk 7 werkdagen" — https://www.lex.bg/bg/laws/ldoc/2136592588 (de tekst is gecodeerd in windows-1251 en leest correct). - Wet op de kredietinstellingen, artikel 57, lid 2 (depositovoorwaarden: rentepercentages, methode, uitbetalingsperioden) — bnb.bg. - BNB — "Informatie voor gebruikers van financiële en betalingsproducten en -diensten" (juni 2024) — gelezen; werkingssfeer van de sectorale commissie voor financiële diensten. - BNB — "Bankentoezicht": https://www.bnb.bg/BankSupervision/index.htm - EU-akten voor de Engelse versie (officiële tekst, publications.europa.eu): Verordening (EU) nr. 575/2013, artikel 4, lid 1, punt 1; Richtlijn 2013/36/EU, artikelen 8–9; Richtlijn 2014/92/EU, artikelen 7, 8, 9, 10, 12, 13, 16, 17, 18; Richtlijn 2014/49/EU, artikelen 6, lid 2, 16 en bijlage I; Richtlijn (EU) 2015/2366, artikelen 10, 18, 54, 101, 102; Richtlijn 2009/110/EG, artikel 6. **⚠ Secundair of onbevestigd (vóór publicatie te controleren)** - kik-info.com: geconsolideerde Wet op betaaldiensten en betalingssystemen (artikelen 101–120a, 174–180) — https://kik-info.com/normativna-baza/zakoni/zpups/ . Volledig gelezen, maar het is een commerciële uitgever; de pdf van de wet op bnb.bg is niet leesbaar (kapotte codering) en ouder (tot Staatsblad nr. 71 van 2026). Het officiële Staatsblad voor nr. 87 van 2026 is niet geopend. (Wet op de inkomstenbelasting voor natuurlijke personen — artikel 13, lid 1, punt 8; artikel 35, lid 3; aanvullende bepalingen § 1, punt 58 — is op 21.10.2026 gecontroleerd ✔ met lex.bg.) - Of de sectorale commissie voor financiële diensten bij de CPC ook geschillen over deposito's behandelt — het BNB-handboek (2024) noemt alleen consumenten- en hypotheekkrediet; er is geen officiële tekst geopend die ze opneemt of uitsluit. - EU/OESO-INFE-kader 2022 — https://finance.ec.europa.eu/publications/commission-and-oecd-infe-publish-joint-framework-adults-improve-individuals-financial-skills_en ✔; de competentienummers zijn gecontroleerd in het beschikbare exemplaar ✔. **(*) Vóór publicatie te openen (Engelse versie):** geen — FIN-NET (netwerk van de Europese Commissie van buitengerechtelijke instanties voor grensoverschrijdende financiële geschillen) is op 21.10.2026 gecontroleerd ✔ op de pagina van de Commissie: https://finance.ec.europa.eu/consumer-finance-and-payments/retail-financial-services/financial-dispute-resolution-network-fin-net_en [Lesblad voor leraren — printbaar (in het Engels)](https://pecuvo.eu/en/teachers/bank-and-financial-products/)