Krediet — soorten, jaarlijks kostenpercentage (JKP), hypotheek, kredietgeschiedenis

🧔 Volwassene De EU-regel. Het EU-consumentenkredietrecht definieert een "kredietgever" ruim — een natuurlijke of rechtspersoon die in de uitoefening van zijn handel, bedrijf of beroep krediet verleent of belooft te verlenen (Richtlijn (EU) 2023/2225, artikel 3, lid 2) ✔. De vraag is dus niet alleen "is het een bank?", maar "wie geeft mij precies het geld, en wie houdt toezicht op die partij?"

• Banken — kredietinstellingen met een vergunning van de bankentoezichthouder.
• Niet-bancaire kredietverstrekkers. Op grond van Richtlijn (EU) 2023/2225, artikel 37, moeten de lidstaten ervoor zorgen dat kredietgevers en kredietbemiddelaars die geen bank, betalingsinstelling of instelling voor elektronisch geld zijn, onder een passend toelatingsproces, registratie en toezicht van een onafhankelijke bevoegde autoriteit vallen ✔ (publications.europa.eu, CELEX 32023L2225, geopend op 21.10.2026).
• Andere aanbieders — bijvoorbeeld platforms voor onderlinge leningen (peer-to-peer), verkopers die betaling in termijnen aanbieden. Het EU/OESO-INFE-kader wijst erop dat krediet ook online wordt aangeboden en dat formele en informele aanbieders verschillende risico's met zich meebrengen (competenties 292, 299).

In de praktijk: controleer vóór je tekent in het openbare register of het bedrijf is ingeschreven en kijk of de website de prijs duidelijk toont. Inschrijving is geen oordeel over de kwaliteit van het product — het is een beginpunt om te controleren.

Voorbeeld: Bulgarije — De Wet op het consumentenkrediet definieert een "kredietgever" als elke natuurlijke of rechtspersoon die consumentenkrediet verleent in de uitoefening van zijn beroeps- of handelsactiviteit ✔ (artikel 9, lid 4). Niet-bancaire financiële instellingen hebben geen bankvergunning maar zijn ingeschreven in een openbaar register van de BNB op grond van artikel 3a van de Wet op de kredietinstellingen. De BNB noemt het stelsel "registratie", niet vergunningverlening ✔. Het register is openbaar en bevat basisgegevens over ingeschreven en uitgeschreven bedrijven; toen het werd geopend, was het actueel per 9 oktober 2026 ✔.

Controleer in jouw land — Welke autoriteit houdt het register van kredietverstrekkers bij (vaak de centrale bank, de financiële toezichthouder of de consumentenautoriteit)? Zoek vóór je tekent de naam en het identificatienummer van het bedrijf op in het register.

🏗 Bedrijf/Organisatie Krediet voor de activiteit van een bedrijf, een vereniging of een zelfstandige is geen consumentenkrediet. De EU-regels voor consumentenkrediet beschermen een "consument" — een natuurlijke persoon die handelt voor doeleinden buiten zijn handel, bedrijf of beroep (Richtlijn (EU) 2023/2225, artikel 3, lid 1) ✔ (voor kleine bedrijven — Module 18).

Mythe → waarheid

• Mythe: "Iedereen die geld uitleent is een bank en wordt gecontroleerd als een bank."
• Waarheid: het toezicht verschilt. Controleer in het openbare register wie er voor je staat en onder welk stelsel die partij werkt.

Wie profiteert? De kredietgever — van rente en kosten; jij — doordat je vandaag iets kunt doen waarvoor je nu het geld niet hebt. De winst is eerlijk wanneer de prijs vóór het tekenen duidelijk is.

→ Lees verder bij de bron

• Voorbeeld Bulgarije: BNB — Register van financiële instellingen op grond van artikel 3a van de Wet op de kredietinstellingen: https://www.bnb.bg/RegistersAndServices/RSFIRegister/index.htm ✔
• Voorbeeld Bulgarije: Wet op het consumentenkrediet — geconsolideerde tekst, lex.bg: https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2135666506 ✔ (geopend op 21.10.2026)
• Richtlijn (EU) 2023/2225 — EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2023/2225/oj ✔

🧔 Volwassene De EU-regel — welk krediet valt eronder. De huidige Richtlijn consumentenkrediet 2008/48/EG geldt voor krediet tussen € 200 en € 75.000; ze geldt niet voor krediet gedekt door een hypotheek, krediet voor de aankoop van grond of een gebouw, rekeningkrediet dat binnen een maand moet worden terugbetaald, en lease zonder koopverplichting (artikel 2, lid 2, onder a–e) ✔. De nieuwe Richtlijn (EU) 2023/2225, van toepassing vanaf 20.11.2026, schrapt de ondergrens, verhoogt de bovengrens naar € 100.000 (artikel 2, lid 2, onder c), omvat de meeste "nu kopen, later betalen"-producten (artikel 2, lid 2, onder h) en sluit krediet gedekt door een hypotheek nog steeds uit (artikel 2, lid 2, onder a–b) ✔. Hypothecair krediet heeft een eigen richtlijn (Hoofdstuk 5).

Voorbeeld: Bulgarije — De Wet op het consumentenkrediet geldt voor krediet dat als zodanig wordt aangeboden, en artikel 3 omvat ook rekeningkrediet dat over meer dan drie maanden wordt terugbetaald en lease met een koopoptie ✔ (artikel 3, lid 2–3; lex.bg, geopend op 21.10.2026). Ze geldt niet voor krediet met een totaalbedrag boven € 75.000 of voor krediet gedekt door een hypotheek op onroerend goed (artikel 4, lid 1, punten 1–2) ✔. Het wetsontwerp voor een nieuwe wet (zie Hoofdstuk 8) voorziet in een toepassingsgebied tot € 100.000.

Controleer in jouw land — Zoek de nationale wet op het consumentenkrediet (die zet de EU-richtlijn om) en bekijk het toepassingsgebied: tot welk bedrag, en of rekeningkrediet, lease en "nu kopen, later betalen" eronder vallen. De pagina van Uw Europa over consumentenkrediet is een neutraal startpunt.

Zo kies je het type:

1. Waarvoor is het? Het kader maakt onderscheid tussen krediet dat toekomstig inkomen of vermogen oplevert (bijv. een opleiding, uitrusting voor werk) en krediet voor consumptie (competentie 276). Het tweede is meestal alleen zinvol als het echt nodig is en er een vast aflossingsplan is.
2. Is het gedekt? Zo ja, wat verlies je als je niet betaalt (Hoofdstuk 7)?
3. Hoe flexibel is het? Doorlopend krediet (kaart, rood staan) brengt bij herhaald gebruik een risico met zich mee (competentie 301): je betaalt het minimum en de rente blijft lopen.
4. Wordt het "renteloos" aangeboden? Een renteloze periode kan na afloop overgaan in rente als je niet alles hebt terugbetaald (competenties 327, 330).

Mythe → waarheid

• Mythe: "Rood staan is mijn geld."
• Waarheid: rood staan is een lening van de bank. Het heeft een prijs en moet worden terugbetaald (competentie 323).

Wie profiteert? De verkoper — wanneer krediet je meer of duurder laat kopen dan gepland (competentie 326). Jij — wanneer het type krediet past bij het doel en de looptijd.

→ Lees verder bij de bron

• Uw Europa — Consumentenkrediet en leningen: https://europa.eu/youreurope/citizens/consumers/financial-products-and-services/consumer-credits-and-loans/index_nl.htm ✔
• Richtlijn 2008/48/EG — EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2008/48/oj ✔

🧔 Volwassene De EU-regel (Richtlijn 2008/48/EG ✔, publications.europa.eu, geopend op 21.10.2026):

• Artikel 3, onder i: het JKP is "de totale kosten van het krediet voor de consument, uitgedrukt als een jaarlijks percentage van het totale kredietbedrag".
• Artikel 3, onder g: de totale kosten omvatten rente, commissielonen, belastingen en alle andere kosten die de consument in verband met de kredietovereenkomst moet betalen; kosten van aanvullende diensten, met name verzekeringspremies, worden meegeteld als die dienst verplicht is om het krediet te krijgen of om het te krijgen onder de aangeboden voorwaarden.
• Artikel 19: het JKP is op jaarbasis gelijk aan de contante waarde van alle verplichtingen (opnames, aflossingen en kosten) en wordt berekend met de formule in bijlage I; kosten voor het eigen niet-nakomen van de consument zijn niet inbegrepen.
• Artikel 5, lid 1, onder g: vóór het contract moet je het JKP en het totaal te betalen bedrag ontvangen, toegelicht met een representatief voorbeeld.
• Artikel 22, lid 2: consumenten mogen geen afstand doen van de rechten die de nationale wet ter uitvoering van de richtlijn hun geeft.
• Vanaf 20.11.2026, Richtlijn (EU) 2023/2225: dezelfde methode (artikel 30), en een nieuwe verplichting — de lidstaten moeten maatregelen invoeren om buitensporig hoge debetrentevoeten, JKP's of totale kredietkosten effectief te voorkomen, "zoals plafonds" (artikel 31, lid 1) ✔.

Voorbeeld: Bulgarije — Wet op het consumentenkrediet ✔ (geconsolideerde tekst, lex.bg, geopend op 21.10.2026): artikel 19, lid 1 — het JKP "geeft de totale kosten van het krediet voor de consument weer", huidige en toekomstige, als percentage van het verleende krediet; lid 2 — berekend met de formule in bijlage nr. 1; lid 3 — sommige kosten zijn uitgesloten, bijv. kosten door niet-nakoming door de consument en de prijs van de goederen of de dienst; lid 4 — het JKP "mag niet hoger zijn dan vijf keer de wettelijke rente voor late betaling in euro en in vreemde valuta, vastgesteld bij besluit van de Ministerraad" (de wet noemt geen getal: de wettelijke rente wordt apart vastgesteld en verandert, dus het plafond is geen constante); lid 5 — bepalingen die het plafond overschrijden "worden als nietig beschouwd". Artikel 11, lid 1, punten 9 en 10: het contract moet de rentevoet en de voorwaarden voor de toepassing ervan vermelden, evenals het JKP en het totaal te betalen bedrag. Artikel 10a: de kredietgever mag geen kosten in rekening brengen voor handelingen in verband met de opname en het beheer van het krediet; voor aanvullende diensten mag dat wel. Artikel 20: rechten op grond van de wet kunnen niet worden beperkt; er afstand van doen is ongeldig. Het plafond is ingevoerd bij een wijziging (Staatsblad nr. 35 van 2014, van kracht sinds 23.07.2014) ✔. Als een dienst een verplichte voorwaarde is om het krediet te krijgen, maken de kosten ervan deel uit van de totale kosten (Aanvullende bepalingen, § 1, punt 1) ✔.

Controleer in jouw land — Heeft jouw land een plafond voor het JKP of de totale kredietkosten, en hoe wordt dat plafond berekend? Kijk bij de consumentenautoriteit of de financiële toezichthouder; vanaf 20.11.2026 moet elke lidstaat dergelijke maatregelen hebben (Richtlijn (EU) 2023/2225, artikel 31).

Zo lees je het in de praktijk:

1. Zoek het JKP en het totaal terug te betalen bedrag in het aanbod.
2. Kijk wat er in de kosten zit en of er een "servicepakket" bij zit waar je niet om vroeg; als zo'n dienst een verplichte voorwaarde is om het krediet te krijgen, maken de kosten ervan deel uit van de totale kredietkosten.
3. Onthoud dat een langere looptijd de termijn verlaagt maar de totale prijs verhoogt (Module 7).
4. De werkelijke prijs hangt ook af van inflatie (competentie 291) en van of de rente vast of variabel is.

Mythe → waarheid

• Mythe: "De termijn is laag, dus de lening is goedkoop."
• Waarheid: een lage termijn komt vaak door een lange looptijd. Kijk naar het JKP en het totaalbedrag.

Wie profiteert? Wie de kosten en de rente ontvangt — daarom moet het aanbod ze duidelijk tonen. Jij profiteert wanneer je minstens twee aanbiedingen op JKP vergelijkt.

→ Lees verder bij de bron

• Richtlijn (EU) 2023/2225 (berekening van het JKP, reclame): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2023/2225/oj ✔ tekst geopend (EUR-Lex/Cellar, 19.10.2026): artikel 8 — standaardinformatie in reclame, artikel 30 — berekening van het JKP (formule in bijlage III), artikel 31 — maatregelen tegen buitensporige rente, buitensporig JKP en buitensporige kosten (bijv. plafonds)
• Voorbeeld Bulgarije: CPC — nuttig advies "Wanneer je een kredietovereenkomst sluit": https://www.kzp.bg/bg/polezni-saveti/credit ✔ (in het Bulgaars)

🧔 Volwassene De EU-regel (Richtlijn 2008/48/EG ✔, publications.europa.eu, geopend op 21.10.2026; vanaf 20.11.2026 — de overeenkomstige artikelen van Richtlijn (EU) 2023/2225):

• Artikel 5, lid 1 (precontractuele informatie): tijdig voordat je gebonden bent, geeft de kredietgever je de informatie die nodig is om aanbiedingen te vergelijken, op papier of een andere duurzame drager, met het SECCI-formulier (vanaf 20.11.2026: artikel 10, met de kernelementen op één pagina).
• Artikel 8 (kredietwaardigheid): vóór het contract beoordeelt de kredietgever je kredietwaardigheid op basis van voldoende informatie en, waar nodig, door de relevante databank te raadplegen; hij beoordeelt opnieuw vóór een aanzienlijke verhoging van het krediet (vanaf 20.11.2026: artikel 18 — een "grondige" beoordeling, in het belang van de consument).
• Artikel 14 (herroepingsrecht): je kunt binnen 14 kalenderdagen zonder opgave van redenen herroepen — vanaf de sluiting van het contract of vanaf de ontvangst van de contractvoorwaarden, naargelang wat later is; je betaalt de hoofdsom en de rente over de gebruiksperiode terug, uiterlijk 30 kalenderdagen nadat je de kredietgever hebt ingelicht (vanaf 20.11.2026: artikel 26 ✔).
• Artikel 16 (vervroegde aflossing): je mag op elk moment volledig of gedeeltelijk aflossen, met een vermindering van de rente en kosten voor de resterende looptijd. Een vergoeding is alleen toegestaan voor een periode met een vaste rentevoet en mag niet hoger zijn dan 1 % van het vervroegd afgeloste bedrag als er nog meer dan een jaar resteert, of 0,5 % als er een jaar of minder resteert; er is geen vergoeding verschuldigd bij aflossing uit hoofde van een kredietverzekering, bij rekeningkrediet of voor een periode met een variabele rentevoet (vanaf 20.11.2026: artikel 29 ✔).

Uw Europa vermeldt ook dat de vergoeding voor vervroegde aflossing niet hoger mag zijn dan de werkelijk gederfde rente ✔ — de nationale wet kan specifieker zijn, dus kijk daar ook naar.

Voorbeeld: Bulgarije — Wet op het consumentenkrediet (✔ lex.bg, geopend op 21.10.2026): artikel 5 — informatie om aanbiedingen te vergelijken "in de vorm van een Europees standaardformulier" (bijlage nr. 2); artikel 16 — beoordeling van de kredietwaardigheid, met de mogelijkheid het Centraal kredietregister of een andere databank te raadplegen; nieuwe beoordeling als het krediet met meer dan 25 % stijgt; artikel 29 — herroeping binnen 14 dagen (bevestigd door Uw Europa: "14 kalenderdagen" ✔, en door de CPC: "binnen 14 dagen na het sluiten" ✔); artikel 32 — vervroegde aflossing op elk moment, vergoeding tot 1 % / 0,5 % bij een vaste rente, geen bij een variabele rente, uitbetaling uit een verzekering of rekeningkrediet; artikel 33 — de kredietgever mag een gedeeltelijke betaling niet weigeren; bij vertraging wordt over het achterstallige bedrag rente berekend voor de duur van de vertraging. CPC: de kredietgever heeft niet het recht je te verplichten een promesse (eigen schuldbekentenis) als zekerheid uit te geven ✔ (CPC, "Wanneer je een kredietovereenkomst sluit").

Controleer in jouw land — Jouw nationale wet op het consumentenkrediet stelt dezelfde 14 dagen en dezelfde grenzen voor vervroegde aflossing vast (lidstaten mogen een drempel toevoegen of hogere aangetoonde verliezen toestaan). Vraag de kredietgever om het SECCI-formulier — het heeft in elk EU-land dezelfde structuur.

Wat je vóór het tekenen doet:

1. Vraag om een schriftelijk aanbod en het SECCI-formulier; controleer of de cijfers in het contract overeenkomen met het formulier.
2. Geef jezelf tijd. Teken niet "nu, want het aanbod verloopt vandaag" zonder de termijn in je budget te passen (Module 8).
3. Zoek uit of je vervroegd kunt aflossen en wat dat kost.
4. Onthoud dat je kunt heronderhandelen: als de voorwaarden niet meer passen, kijk dan of je ze kunt wijzigen of dat er elders een beter aanbod is (competenties 320–321). Reken eerst het hele resultaat uit, inclusief eventuele kosten voor vervroegde aflossing.

Mythe → waarheid

• Mythe: "Als ik eenmaal teken, kan ik niet meer terug."
• Waarheid: bij consumentenkrediet heb je 14 dagen om zonder reden te herroepen, en het recht om op elk moment vervroegd af te lossen (Richtlijn 2008/48/EG, artikelen 14 en 16; vanaf 20.11.2026 Richtlijn (EU) 2023/2225, artikelen 26 en 29).

Wie profiteert? Wie het SECCI-formulier heeft gelezen en twee aanbiedingen heeft vergeleken: die betaalt niet voor diensten die hij niet nodig heeft.

→ Lees verder bij de bron

• Voorbeeld Bulgarije: CPC — Consumentenkrediet: https://www.kzp.bg/bg/polezni-saveti/credit ✔ (in het Bulgaars)
• Uw Europa: https://europa.eu/youreurope/citizens/consumers/financial-products-and-services/consumer-credits-and-loans/index_nl.htm ✔

🧔 Volwassene De EU-regel — de Richtlijn hypothecair krediet 2014/17/EU (✔ publications.europa.eu, geopend op 21.10.2026):

• Artikel 3, lid 1: ze geldt voor krediet gedekt door een hypotheek (of vergelijkbare zekerheid) op woonvastgoed en voor krediet om zakelijke rechten op grond of gebouwen te verwerven of te behouden.
• Artikel 14: voordat je gebonden bent, ontvang je gepersonaliseerde informatie op het Europees gestandaardiseerd informatieblad (ESIS); een bindend aanbod gaat vergezeld van een ESIS. Artikel 14, lid 6: de lidstaten stellen een termijn van minstens zeven dagen vast om aanbiedingen te vergelijken en te beslissen — een bedenktijd vóór het tekenen, een herroepingsrecht na het tekenen, of beide.
• Artikel 18: de kredietgever voert een grondige beoordeling van de kredietwaardigheid uit en mag het krediet alleen beschikbaar stellen als het waarschijnlijk is dat je aan je verplichtingen voldoet; de beoordeling mag niet hoofdzakelijk op de waarde van het onroerend goed steunen.
• Artikel 12, lid 4 (verzekering): als een verzekering vereist is, moet de kredietgever een polis van een andere aanbieder dan zijn voorkeursaanbieder accepteren, als de dekking gelijkwaardig is. Zie ook Module 12, Hoofdstuk 7.
• Artikel 24: bij krediet met variabele rente moeten de indexen of referentiepercentages duidelijk, toegankelijk, objectief en verifieerbaar zijn.
• Artikel 23 (vreemde valuta): bij een lening in vreemde valuta moet je het recht hebben de lening onder bepaalde voorwaarden te converteren naar een andere valuta, of een andere regeling die het wisselkoersrisico beperkt; de kredietgever waarschuwt je ten minste wanneer het openstaande bedrag of de termijnen met meer dan 20 % variëren.
• Artikel 25 (vervroegde aflossing): je hebt het recht vervroegd af te lossen, met een vermindering van de kosten; de lidstaten mogen een billijke vergoeding toestaan, die niet hoger mag zijn dan het financiële verlies van de kredietgever.
• Artikel 28: de lidstaten moedigen kredietgevers aan redelijke coulance te tonen voordat ze tot gedwongen verkoop overgaan.

Voorbeeld: Bulgarije — De nationale wet op het consumentenkrediet voor onroerend goed (✔ geconsolideerde tekst, lex.bg, geopend op 21.10.2026): artikel 1, lid 2 — geldt voor krediet "gedekt door een hypotheek of een andere vergelijkbare zekerheid op onroerend goed" en voor krediet om rechten op onroerend goed te verwerven of te behouden; artikel 9, lid 3 en artikel 5, lid 2, punt 5 — het ontwerpcontract is een bindend aanbod; je hebt minstens 14 dagen na ontvangst om te beslissen (langer dan het EU-minimum van 7 dagen); artikelen 13–14 — beoordeling van de kredietwaardigheid; artikel 12, lid 3 — de kredietgever moet polissen accepteren van verzekeraars waarmee hij niet samenwerkt als de dekking gelijkwaardig is (uit een toetsing van de tekst ✔ en een toelichting van de Bulgaarse vereniging van verzekeraars ✔); artikel 25 — bij variabele rente volgt het referentiepercentage een methodologie die deel uitmaakt van het contract en niet eenzijdig kan worden gewijzigd; artikelen 33–35 — recht op omzetting van de valuta en kennisgeving als het verschuldigde bedrag of de termijnen met meer dan 20 % veranderen; artikel 41 — vervroegde aflossing op elk moment; een vergoeding van maximaal 1 % van het vervroegd afgeloste bedrag is alleen verschuldigd als je aflost voordat je 12 maandtermijnen sinds de opname hebt betaald; daarna is er geen verschuldigd (artikel 41, lid 3–4) ✔.

Controleer in jouw land — Zoek de nationale wet die Richtlijn 2014/17/EU omzet en kijk naar: hoeveel dagen je hebt om te beslissen (minstens 7), wat vervroegde aflossing kost en welke regels gelden voor leningen in vreemde valuta. Vraag de kredietgever om het ESIS-blad.

Wat dit in cijfers betekent (verzonnen voorbeeld): een lening van € 100.000 voor 25 jaar (300 termijnen).

(Formule en uitleg — Module 7.) Als de rente variabel is en stijgt van 4 % naar 6 %, groeit de termijn met meer dan € 116 per maand. Een vraag aan jezelf: kan mijn budget dit aan?

Valutarisico. Als je inkomen in de ene valuta is en de lening in een andere, beïnvloedt de wisselkoers de termijn (competentie 300). Daarom voorziet het EU-recht in omzetting en in een waarschuwing wanneer de verandering meer dan 20 % bedraagt.

Eigen inbreng. Het EU-recht stelt geen enkel getal vast. In veel EU-landen stelt de nationale centrale bank of macroprudentiële autoriteit grenzen aan hypotheekverstrekking — bijvoorbeeld voor de verhouding lening tot waarde (LTV), de verhouding schuld tot inkomen (DTI) of schuldendienst tot inkomen (DSTI) en de maximale looptijd; deze maatregelen gericht op de lener zijn niet geharmoniseerd door het EU-recht, worden vastgesteld op grond van het nationale recht en verschillen van land tot land ✔ (ESRB, "Other measures" — nationale kennisgevingen van maatregelen gericht op leners, geopend op 21.10.2026: https://www.esrb.europa.eu/national_policy/other/html/index.en.html). Binnen deze grenzen bepaalt elke bank volgens eigen regels de precieze eigen inbreng. Reken het na: hoe meer je zelf inbrengt, hoe kleiner de hoofdsom en de rente.

Voorbeeld: Bulgarije — Sinds 1.10.2024 eist de BNB van banken, voor woningkredieten, dat de lening bij het verstrekken niet hoger is dan 85 % van de waarde van het onroerend goed, dat schuldbetalingen niet hoger zijn dan 50 % van het maandinkomen en dat de looptijd niet langer is dan 30 jaar (met een beperkte uitzondering van maximaal 5 % van het volume) ✔ (BNB, persbericht van 11.09.2024, geopend op 21.10.2026). Binnen deze grenzen bepaalt elke bank zelf de eigen inbreng ⚠ (of de BNB-eisen op 21.10.2026 ongewijzigd zijn — er is geen recenter bericht gevonden).

Controleer in jouw land — Stelt jouw centrale bank of macroprudentiële autoriteit grenzen aan LTV, DSTI of de looptijd van woningkredieten? Kijk op haar website onder "macroprudentieel beleid" of "maatregelen gericht op leners".

Wat de totale prijs omvat: rente; kosten; verzekering; taxatie van het onroerend goed; notariskosten en belastingen bij de aankoop. Vergelijk aanbiedingen op JKP en op het totaalbedrag, niet alleen op de rentevoet.

Het risico het huis te verliezen. Als de betalingen lang stoppen, kan de kredietgever beslag leggen op het verhypothekeerde onroerend goed (competentie 302). Neem dus niet het grootste bedrag dat de bank wil lenen, maar het bedrag dat jouw budget kan dragen, ook bij een hogere rente. Als je in de problemen komt, bel de kredietgever vóór de eerste gemiste termijn (Module 23).

Mythe → waarheid

• Mythe: "De bank heeft mij voor dit bedrag goedgekeurd, dus ik kan het betalen."
• Waarheid: goedkeuring laat zien wat de bank wil lenen. Wat jij kunt dragen, blijkt uit jouw budget, ook bij een hogere rente.

Wie profiteert? De bank — van rente over tientallen jaren. Jij — wanneer je een stabiel inkomen hebt, een reserve en een termijn die je niet in het nauw brengt.

→ Lees verder bij de bron

• Richtlijn 2014/17/EU (Richtlijn hypothecair krediet): https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2014/17/oj ✔ geopend; artikel 14, lid 6: een termijn van minstens 7 dagen om te beslissen (bedenktijd en/of herroepingsrecht)
• Voorbeeld Bulgarije: de wet op het consumentenkrediet voor onroerend goed — geconsolideerde tekst, lex.bg: https://lex.bg/bg/laws/ldoc/2136890030 ✔ (geopend op 21.10.2026; in het Bulgaars)
• Voorbeeld Bulgarije: BNB — eisen voor woningkredieten (LTV 85 %, DSTI 50 %, 30 jaar): https://bnb.bg/AboutUs/PressOffice/POPressReleases/POPRDate/PR_20240911_1_EN ✔
• Voorbeeld Bulgarije: Bulgaarse vereniging van verzekeraars — verzekering van het onroerend goed bij een lening: https://www.abz.bg/article/moga-li-da-izbera-sam-zastrahovkata-na-imota-pri-kredit-2454 ✔ (in het Bulgaars)
• Bank of Finland Bulletin — instrumenten om het risico van overmatige schuldenlast te voorkomen in Europa: https://www.bofbulletin.fi/en/2022/1/instruments-to-prevent-risk-of-indebtedness-becoming-more-common-in-europe/ (achtergrond; niet geopend — de bewering is ✔ gecontroleerd aan de hand van de ESRB hieronder)
• ESRB — "Other measures": maatregelen gericht op leners (plafonds voor LTV, DTI, DSTI) zijn nationale macroprudentiële maatregelen die niet door het Unierecht zijn geharmoniseerd; lijst van nationale kennisgevingen: https://www.esrb.europa.eu/national_policy/other/html/index.en.html ✔ (geopend op 21.10.2026)

🧔 Volwassene De EU-regel. Er is geen enkel EU-kredietregister. Elk land heeft zijn eigen databanken — een openbaar register van de centrale bank, particuliere kredietbureaus, of beide. Het EU-recht stelt er gemeenschappelijke regels voor vast (Richtlijn (EU) 2023/2225, artikel 19 ✔, van toepassing vanaf 20.11.2026):

• databanken over consumentenkrediet bevatten minstens informatie over achterstanden, het type krediet en de identiteit van de kredietgever (lid 4);
• alleen kredietgevers onder toezicht die de AVG volledig naleven, hebben toegang; bijzondere categorieën persoonsgegevens en gegevens van sociale netwerken mogen niet worden gebruikt (leden 2 en 5);
• als je aanvraag wordt afgewezen vanwege een raadpleging van een databank, deelt de kredietgever je zonder onnodige vertraging en kosteloos het resultaat mee, de geraadpleegde databank en de categorieën gebruikte gegevens (lid 6);
• je moet binnen 30 dagen worden geïnformeerd wanneer achterstanden worden geregistreerd, en over je rechten onder de AVG (lid 7);
• er moeten klachtenprocedures zijn om aan te vechten wat een databank zegt (lid 8).

Rechten op gegevensbescherming. Kredietinformatie bestaat uit persoonsgegevens. Op grond van de Algemene Verordening Gegevensbescherming (Verordening (EU) 2016/679) heb je recht op inzage (artikel 15), recht op rectificatie (artikel 16) en bescherming tegen een besluit dat uitsluitend op geautomatiseerde verwerking is gebaseerd (artikel 22) ✔ (de tekst van de verordening is geopend op EUR-Lex, 19.10.2026). Richtlijn (EU) 2023/2225 voegt eraan toe dat je, als de kredietgever geautomatiseerde verwerking gebruikt, kunt vragen om menselijke tussenkomst: een uitleg, je eigen standpunt en een herziening van het besluit ✔ (artikel 18, lid 8).

Voorbeeld: Bulgarije — Wat het is. Het Centraal kredietregister (CCR) is een informatiesysteem over de kredietschuld van klanten, georganiseerd en bijgehouden door de BNB en geregeld bij BNB-Verordening nr. 22 ✔. De BNB stelt dat het dient om de kredietwaardigheid te beoordelen en problematische schulden te voorkomen ✔. Wie meldt. Banken, financiële instellingen, betalingsinstellingen, instellingen voor elektronisch geld en anderen melden elke maand (vóór de 15e van de volgende maand) gegevens over alle lopende leningen van hun klanten, ongeacht het bedrag; medeschuldenaren en borgen worden ook geregistreerd ✔. Wie het ziet. De gegevens mogen door de meldende instellingen worden gebruikt volgens de verordening; de BNB gebruikt geaggregeerde gegevens voor eigen doeleinden ✔. Het is geen openbaar toegankelijk "zwart boek" — maar je hebt het recht je eigen gegevens in te zien. Wat wordt vastgelegd en hoe lang. Het overzicht omvat de huidige status, achterstanden op lopende en afgeloste leningen over 5 jaar en nieuw gesloten contracten; een achterstandsperiode wordt vastgelegd wanneer die afwijkt van 0–30 dagen; afzonderlijke achterstandsperioden worden na 60 maanden automatisch, een voor een, verwijderd ✔. Hoe je je overzicht krijgt. Het is gratis binnen maximaal 14 dagen; sneller — tegen betaling volgens het CCR-tarief ✔. Elektronisch: de aanvraag wordt persoonlijk ingediend op het portaal cred.bnb.bg met een gekwalificeerde elektronische handtekening op een smartcard; een cloudhandtekening wordt niet geaccepteerd ✔. Schriftelijk: bij de BNB, Slavyanska-straat 6, Sofia (werkdagen, 8:30–15:45), of per post met een notarieel gewaarmerkte handtekening; het overzicht wordt afgegeven tegen de handtekening van de aanvrager, of aan een gemachtigde met een notariële volmacht ✔. De BNB stuurt geen overzichten per e-mail ✔. Als er een fout in staat. Je dient een schriftelijk verzoek in bij de instelling die de gegevens heeft gemeld. Die onderzoekt het en antwoordt schriftelijk binnen 7 werkdagen; als het verzoek gegrond is, corrigeert en meldt ze de gegevens kosteloos opnieuw. De BNB zelf kan de gegevens niet corrigeren ✔. De toezichthouder voor gegevensbescherming is de Commissie voor de bescherming van persoonsgegevens (CPDP).

Controleer in jouw land — Wie houdt kredietgegevens bij in jouw land (de centrale bank, particuliere kredietbureaus, of beide)? Hoe krijg je je eigen overzicht, en is het gratis? Welke autoriteit is jouw nationale toezichthouder voor gegevensbescherming? Begin bij de website van de centrale bank en van de nationale gegevensbeschermingsautoriteit.

Wat er in de beoordeling meegaat. Het EU/OESO-INFE-kader zegt: de kredietgever mag kijken naar je inkomen, je gebruikelijke uitgaven en andere leningen; sommig inkomen (bonussen, eenmalige ontvangsten, giften) mag buiten beschouwing blijven (competentie 308); de beoordelingsmethoden veranderen in de loop van de tijd (306).

Zo zorg je voor je geschiedenis:

1. Betaal op tijd — het liefst met automatische betaling, maar alleen als er geld op de rekening staat.
2. Neem geen nieuwe leningen om oude af te lossen zonder het door te rekenen (competentie 339; Module 23).
3. Vraag minstens één keer per jaar en vóór een grote lening een overzicht van jezelf op.
4. Als er een fout in staat — dien een verzoek in, zie hierboven.

Mythe → waarheid

• Mythe: "Als ik de te late termijn betaal, is mijn geschiedenis meteen schoon."
• Waarheid: achterstanden blijven in het register tot de termijnen zijn verstreken (in Bulgarije maximaal 60 maanden voor afzonderlijke perioden). Daarom is op tijd betalen goedkoper dan achteraf opruimen.

Wie profiteert? Iedereen die erbij betrokken is — wanneer de informatie klopt: de kredietgever verstrekt minder onbezonnen leningen en jij krijgt voorwaarden die bij je geschiedenis passen. Jij profiteert het meest wanneer je je geschiedenis kent en fouten laat corrigeren.

→ Lees verder bij de bron

• Verordening (EU) 2016/679 (AVG) — EUR-Lex: https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2016/679/oj ✔
• Voorbeeld Bulgarije: BNB — Centraal kredietregister: https://www.bnb.bg/RegistersAndServices/RSCreditRegister/index.htm ✔
• Voorbeeld Bulgarije: BNB — elektronische toegang tot CCR-informatie: https://www.bnb.bg/RegistersAndServices/RSServices/RSCentralCreditRegister/index.htm ✔
• Voorbeeld Bulgarije: BNB — CCR, veelgestelde vragen: https://www.bnb.bg/AboutUs/AUFAQ/CONTR_CREDIT_REGISTER_FAQ ✔
• Voorbeeld Bulgarije: CPDP: https://www.cpdp.bg ✔ (de officiële website van de Commissie voor de bescherming van persoonsgegevens)

🧔 Volwassene Als je wordt gevraagd borg te zijn: dit is geen formaliteit en niet "alleen maar een handtekening". Het EU/OESO-INFE-kader zegt: begrijp de sociale en financiële gevolgen van de vraag om borg te staan en van de verantwoordelijkheid wanneer termijnen niet worden betaald (286–287). Vraag:

1. Wat is het bedrag, de looptijd en de rente van de lening?
2. Zou ik het kunnen betalen als het nodig is? Wat gebeurt er met mijn eigen leningen en geschiedenis — in veel landen worden borgen ook in het kredietregister geregistreerd (in Bulgarije in het CCR ✔)?
3. Kunnen we om een overzicht van de betalingen vragen?
4. Is er een andere weg (een kleinere lening, een langere looptijd, sparen, ander onderpand)?

Als je een borg zoekt: vertel de hele waarheid en geef toegang tot het contract. Een vriendschap zonder duidelijke regels is vaak het eerste verlies.

Onderpand. Weet of de lening gedekt is en wat je verliest als je niet betaalt (competentie 290). Welk soort onderpand een product accepteert — zie het contract en het SECCI-formulier.

Voorbeeld: Bulgarije — De CPC stelt dat de kredietgever niet het recht heeft je te verplichten een promesse uit te geven ✔.

Controleer in jouw land — Welke soorten zekerheid mag een kredietgever vragen bij consumentenkrediet, en wat tekent een borg? Vraag het aan jouw consumentenautoriteit.

🏗 Bedrijf/Organisatie Een eigenaar die persoonlijk borg staat voor de lening van zijn bedrijf, neemt persoonlijke aansprakelijkheid op zich; voor kleine bedrijven — Module 18.

Mythe → waarheid

• Mythe: "De borg tekent alleen, hij hoeft niet te betalen."
• Waarheid: de borg is aansprakelijk voor de schuld als de lener niet betaalt; en in veel landen wordt hij ook in het kredietregister geregistreerd.

Wie profiteert? De kredietgever — die heeft een tweede bron van betaling. De lener — kan het krediet krijgen. De borg neemt het risico en wint meestal niets materieels.

→ Lees verder bij de bron

• Voorbeeld Bulgarije: CPC — Wanneer je een kredietovereenkomst sluit: https://www.kzp.bg/bg/polezni-saveti/credit ✔ (in het Bulgaars)
• Voorbeeld Bulgarije: BNB — CCR (medeschuldenaren en borgen worden ook geregistreerd): https://www.bnb.bg/RegistersAndServices/RSCreditRegister/index.htm ✔

🧔 Volwassene Vragenlijst vóór het tekenen (beantwoord schriftelijk):

1. Doel. Waarvoor is het? Levert het inkomen/waarde op, of is het consumptie? (276)
2. Alternatieven. Sparen, uitstellen, delen, hulp van mensen om je heen? (283)
3. Bedrag en looptijd. Hoeveel heb ik precies nodig? Zou minder volstaan?
4. Prijs. Wat is de rente, het JKP, het totaal terug te betalen bedrag, de kosten, de verzekering? (275, 278)
5. Type rente. Vast of variabel? Wat gebeurt er met de termijn als de rente stijgt? (291)
6. Budget. Past de termijn in mijn budget (Module 8) met een reserve over? Wat is de verhouding van alle termijnen tot het inkomen? (271–272, 279)
7. SECCI. Heb ik het formulier ontvangen en met het contract vergeleken? (296)
8. Uitweg. Wat kost vervroegd aflossen? Hoe herroep ik binnen 14 dagen? (Hoofdstuk 4)
9. Onderpand en borg. Wat riskeer ik, en wie betrek ik erbij? (Hoofdstuk 7)
10. Kredietgever. Is het een bank of een ingeschreven kredietverstrekker? Heb ik het openbare register gecontroleerd? (Hoofdstuk 1)
11. Geschiedenis. Weet ik wat het kredietregister over mij zegt? (Hoofdstuk 6)
12. Als het moeilijk wordt. Ik neem contact op met de kredietgever vóór de eerste gemiste termijn (351) — Module 23.

Wat er verandert met Richtlijn (EU) 2023/2225. De Richtlijn consumentenkrediet van 2023 vervangt Richtlijn 2008/48/EG, die met ingang van 20.11.2026 wordt ingetrokken (artikel 47) ✔. De lidstaten moesten haar vóór 20.11.2025 omzetten en moeten haar vanaf 20.11.2026 toepassen ✔ (artikel 48, lid 1; Europees Parlement, Wetgevingsobservatorium). Belangrijkste wijzigingen ✔ (gecontroleerd in de officiële tekst, 21.10.2026):

• het toepassingsgebied omvat leningen onder € 200 en "nu kopen, later betalen"-producten; het sluit krediet voor de verwerving van rechten op grond of gebouwen en overeenkomsten boven € 100.000 uit (artikel 2, lid 2, onder b en c ✔);
• reclame moet "eerlijk, duidelijk en niet misleidend" zijn (artikel 7 ✔), met een duidelijke waarschuwing zoals "Let op! Geld lenen kost geld" (artikel 8, lid 1 ✔);
• duidelijke precontractuele informatie en kosteloze adequate toelichting van de kredietgever;
• een verbod om krediet te verlenen zonder je voorafgaande verzoek en uitdrukkelijke instemming (artikel 17 ✔);
• een striktere beoordeling van de kredietwaardigheid met relevante gegevens over inkomsten en uitgaven, zonder de bijzondere categorieën persoonsgegevens onder de AVG; menselijke tussenkomst bij geautomatiseerde verwerking (artikel 18 ✔);
• maatregelen tegen buitensporige rente en kosten, zoals plafonds (artikel 31 ✔);
• toegang tot onafhankelijke schuldadviesdiensten tegen slechts beperkte kosten (artikel 36 ✔);
• 14 dagen om te herroepen en het recht om op elk moment vervroegd af te lossen (artikelen 26 en 29 ✔);
• gegevens over een kankerdiagnose mogen na een door de lidstaat vastgestelde periode niet worden gebruikt voor een verzekering die aan een krediet is gekoppeld (niet meer dan 15 jaar na het einde van de behandeling; artikel 14, lid 4 ✔).

Voorbeeld: Bulgarije — Op 23.09.2026 nam het parlement in eerste lezing een nieuwe wet op het consumentenkrediet aan, ingediend door de Ministerraad ✔ (Bulgaarse persbureau (BTA), geopend op 19.10.2026). Volgens het bericht: behoudt ze het JKP-plafond van vijf keer de wettelijke rente, maar niet voor leningen tot drie minimale maandlonen; breidt ze het toepassingsgebied uit tot € 100.000, inclusief kortlopende leningen, rekeningkrediet, renteloze leningen en "nu kopen, later betalen"; voert ze een striktere beoordeling van de kredietwaardigheid in; verbiedt ze ongevraagd krediet (inclusief vooraf goedgekeurde creditcards en het eenzijdig verhogen van een limiet zonder instemming); en voorziet ze in registers van kredietbemiddelaars en kredietverstrekkers bij de CPC. Dit is een wetsontwerp dat in eerste lezing is aangenomen; tussen de eerste en tweede lezing zijn voorstellen tot wijziging ingediend (bijv. beperking van de extra kosten bij snelle leningen). De richtlijn is van toepassing vanaf 20.11.2026, maar er is geen garantie dat de Bulgaarse wet vóór die datum wordt afgekondigd (gepubliceerd in het Staatsblad). Tot de afkondiging geldt de huidige Wet op het consumentenkrediet die in deze module wordt beschreven — op 21.10.2026 is er geen nieuwe wet gepubliceerd en is de Wet op het consumentenkrediet van kracht, laatst gewijzigd in Staatsblad nr. 87 van 2026 ✔ (lex.bg, geopend op 21.10.2026).

Controleer in jouw land — Heeft jouw land zijn wet tot omzetting van Richtlijn (EU) 2023/2225 aangenomen (de termijn was 20.11.2025)? Kijk op de website van het ministerie van Financiën of Economie, bij de consumentenautoriteit of in het nationale officiële publicatieblad. Tot ze van toepassing is, blijft de huidige wet op het consumentenkrediet van kracht.

Mythe → waarheid

• Mythe: "De nieuwe wet maakt leningen straks veilig, dus ik hoef niets te controleren."
• Waarheid: de wet regelt informatie en bescherming; of een lening bij je past, blijft jouw beslissing, en om dat te beoordelen heb je een budget nodig.

Wie profiteert? Wie de vragen stelt vóór het tekenen. De nieuwe regels helpen iedereen, maar wie ze gebruikt, heeft er het meeste aan.

→ Lees verder bij de bron

• Europees Parlement — Wetgevingsobservatorium, Richtlijn 2023/2225: https://oeil.europarl.europa.eu/oeil/en/document-summary?id=1764052 ✔
• EUR-Lex — Richtlijn (EU) 2023/2225: https://eur-lex.europa.eu/eli/dir/2023/2225/oj ✔ (volledige tekst geopend op 19.10.2026; opnieuw gecontroleerd op 21.10.2026)
• Voorbeeld Bulgarije: BTA — het wetsontwerp in eerste lezing: https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/1209748-gpr-po-kredita-da-ne-e-po-visok-ot-pet-pati-razmera-na-zakonnata-lihva-po-prosro ✔ (secundaire maar gelijkwaardige nieuwsbron; een wetsontwerp — niet van kracht; in het Bulgaars)